Geschiedenis TV5 tm 10 alle HCs

Geschiedenis TV5 t/m 10 + alle HC’s Inhoudsopgave Historische Context..............................................................................................................................25 Voorbeeld 1: Luther verschijnt voor de Rijksdag in Worms (1521)...............................................27 Voorbeeld 2: instelling van de drie Collaterale Raden (1531).......................................................28 Voorbeeld 3: instelling van de Bloedplakkaten (1550)..................................................................28 Voorbeeld 1: het ontzet van Leiden (1574)...................................................................................30 Voorbeeld 2: de Alterate van Amsterdam (1578)........................................................................30 Voorbeeld 3: Willem van Oranje en propaganda..........................................................................30 Voorbeeld 1: Coen verplaatst het bestuurscentrum van de VOC naar Batavia (1619)..................32 Voorbeeld 2: Johan van Oldenbarnevelt wordt onthoofd (1619).................................................33 Voorbeeld 3: de Hoogduitse synagoge (Grote Sjoel) en Portugese synagoge...............................33 Voorbeeld 1: Conferente van Berlijn (1884-1885).......................................................................36 Voorbeeld 1: Spartacusopstand (1919).........................................................................................38 Voorbeeld 2: de Rijksdagbrand (1933)..........................................................................................38 Voorbeeld 1: ingebruikname concentratekamp Dachau (1933)..................................................40 Voorbeeld 2: Neurenberger rassenweten (1935)........................................................................40 Voorbeeld 3: Conferente van München (1938)...........................................................................40 Voorbeeld 1: Atoombom op Hiroshima (1945).............................................................................42 Voorbeeld 2: Marshallplan (1947).................................................................................................43 Voorbeeld 3: Redevoering senator McCarthy over communisten in de Verenigde Staten (1950)43 Voorbeeld 1: Bestorming van Felix Merits in Amsterdam (1956).................................................44 Voorbeeld 2: ‘Ich bin ein Berliner’-toespraak van president Kennedy in Berlijn (1963)................44 Voorbeeld 1: Praagse Lente (1968)...............................................................................................46 Voorbeeld 2: SALT 1 ondertekend (1972).....................................................................................46 Voorbeeld 3: Demonstrate tegen kernwapens in Amsterdam (1981)..........................................46

1 1 / 5

Tijdvakken:

Tijdvak 5: de tijd van ontdekkers en hervormers (1500-1600). Periode: vroegmoderne tijd.

Kenmerkende aspecten:

-Het begin van de Europese overzeese expansie.-Het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling.-De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid.-De protestantse Reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West- Europa tot gevolg had.-Het confict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat.Erfgoed = wat is geërfd van eerdere generaties.Hervorming = beweging in de 16 e eeuw die de roomse kerk wilde veranderen,

waarbij een splitsing in de kerk ontstond (synoniem: Reformatie).

Mensbeeld = het idee dat mensen hebben van de mens.Nederlandse Opstand = opstand in de Nederlanden tegen Filips II die leidde tot de vestiging van een onafhankelijke Nederlandse staat.Protestantisme = geloofsleer van kerkgemeenschappen die zich losmaakten van de roomse kerk in de 16 e eeuw.Reformatie = beweging in de 16e eeuw die de roomse kerk wilde veranderen,

waarbij een splitsing in de kerk ontstond (synoniem: Hervorming).

Renaissance = vernieuwing van de Europese cultuur van de 15 e eeuw met een

herboren belangstelling voor de Grieks-Romeinse cultuur (letterlijk:

wedergeboorte).Wereldbeeld = het idee dat mensen hebben van de mens en de wereld.

KA: Het begin van de Europese overzeese expansie

West-Europeanen hebben een beperkt wereldbeeld. Alleen Europa, Noord-Afrika en de Arabische wereld zijn bekend.Europese overzeese expansie vanaf de 15 e

eeuw: Spanje en Portugal beginnen

hiermee.Columbus ontdekt in 1492 Amerika. Hij denkt dat hij India heeft gevonden, wat ook zijn doel was, dus hij noemt de inwoners indianen.Redenen voor de overzeese expansie

-Handel: specerijen, zijde, goud en zilver, enzovoort.

-Veroveren van een groot rijk.-Verspreiding van het christendom.-Nieuwsgierigheid en zucht naar avontuur.

2 2 / 5

Spaanse veroveraars koloniseren de rijken van de Azteken en de Inca’s.Gevolgen hiervan zijn dat indianen sterven massaal door Europese ziektes, indianen werden massaal gekerstend (bekeerd tot christendom), indianen werden gedwongen tot arbeid.Er kwam protest tegen de slechte behandeling van de indianen, vooral van katholieke priesters. Zij hadden de indianen net tot christen bekeerd en vonden dat de medechristen niet zo behandeld mocht worden. Dit had als gevolg in 1542

de trans-Atlantische slavenhandel : import van Afrikaanse slaven vormt het

begin van de driehoekshandel.

KA: Het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het

begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling + KA: De

hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid Noord-Italiaanse stadstaten maakten zich los van de Duitse keizer en de paus. Er kwam een groeiende handel met Midden-Oosten en rijke Vlaamse handelssteden.Noord-Italië groeit zo uit tot het rijkste gebied in Europa.

Er kwam een nieuw mensbeeld voor bovenlaag van rijke handelaren:

-In de middeleeuwen was het mensbeeld: Momento mori (gedenk te

sterven). Dus denk eraan dat je op een dag dood gaat. En als je dood gaat

komt de dag des oordeels: ga je naar de hemel of de hel? Dit vonden ze

niet een erg gezellig mensbeeld.

-Nu kwam er een nieuw mensbeeld: Carpe diem (pluk de dag). Oftewel,

geniet van het leven. Het leven op aarde is ook belangrijk.Nieuwe belangstelling voor klassieke erfgoed uit de tijd van de Grieken en Romeinen. Er was een renaissance (wedergeboorte) voor klassieke erfgoed. De bouwstijl, beeldhouwkunst en schrijfstijl kwam weer terug. De architectuur en kunst was weer op basis van de klassieke vormentaal.In die renaissance kwam het humanisme opzetten. Humanisten zijn stromen van geleerden die de klassieke cultuur bestudeerden. Ze gingen teksten uit de tijd van de Grieken en Romeinen en de tijd toen naast elkaar leggen en de veranderingen weer ongedaan maken zodat het weer in oorspronkelijke staat kwam. De humanisten hadden dus een erg kritische denkhouding, ze wilden alles weer maken zoals het was. De humanisten vonden dat je moest leven als universele mens, dus dat je van alles verstand moest hebben (Leonardo Da Vinci). De humanisten zorgden ervoor dat er nieuwe wetenschappelijke belangstelling kwam. Ze probeerden de wereld te verklaren op een rationele manier, wat de Griekse flosofen ook deden.

KA: De protestantse Reformatie die splitsing van de christelijke kerk in

West-Europa tot gevolg had Als Constantinopel door de moslims wordt veroverd, trekken veel christenen naar West-Europa, vooral naar Noord-Italië, omdat ze daar handelscontacten mee hebben. Die christenen nemen veel Griekse schriften mee en dat is fjn voor de humanisten, en van daaruit kan het humanisme zich gaan verspreiden over de rest van Europa.

Er komt een toenemende kritiek op de geestelijkheid:

3 3 / 5

-Er komt kritiek op het streven naar wereldlijke macht door de Paus.-Er komt kritiek op het luxeleven, corruptie en rijkdom van de hoge geestelijkheid.-Er komt kritiek op slechte opleidingen van de parochiepriesters, sommige konden geen eens Latijns lezen, de taal van de Bijbel.Mensen die afweken van de katholieke leer werden vervolgd door de inquisitie (kerkelijke rechtbank die niet-katholieken/ketters opspoort en veroordeelt).Vanaf de 15 e eeuw kon kritiek op de geestelijkheid snel verspreid worden via de nieuwe uitgevonden drukpers. Gevolg hiervan was het begin van de

kerkhervorming of reformatie: protestbeweging tegen misstanden en

manieren van geloven in de katholieke kerk.De katholieke kerk vond dat de kerk de geloofsregels bepaalt en dat de geestelijkheid nodig is voor contact tussen God en gelovigen.Erasmus was een christelijke humanist/wetenschapper. Hij maakte een nieuwe vertaling van het nieuwe testament, want het Vulgaat (oude vertaling) zat vol fouten. Hij was een voorloper van de reformatie.Erasmus, Luther en Calvijn waren humanisten die tegen de paus waren. Ze vonden alle drie dat de kerk niet bezig was met het geloof maar met bijgeloof, rijkdom en macht. De bijbel is de basis van het geloof. Dit zorgde voor een breuk in het christendom. Erasmus wilde niet uit de kerk gezet worden dus hij bleef de katholieke kerk en paus trouw. Maar Luther en Calvijn werden het niet meer eens met de paus dus zouden uit de kerk stappen. Dit betekende het begin van katholiek en protestant in het christendom.

Katholieken:

-Paus is de leider van de kerk.-Alle ambten in de organisatie van de kerk worden vervuld door de geestelijken.-Geestelijken mogen niet trouwen.-In de kerkdienst staat de eucharistieviering centraal.-Geestelijken en heiligen zijn nodig als bemiddelaars tussen de gewone mens en God.

Protestanten:

-Er is geen aparte leider van alle protestantse groeperingen samen.-Alle taken in de kerk worden door leken vervuld, behalve het ambt van predikant.-Predikanten mochten trouwen.-In de kerkdienst staat de preek van de predikant over een Bijbeltekst centraal.-Geestelijken en heiligen zijn niet nodig, iedereen kan zelf zijn weg naar God vinden.Er waren wel nog verschillen tussen Luther en Calvijn.

Luther:

-Vereringen van relikwieën en heiligen is bijgeloof.

4 4 / 5