Handboek jeugdhulpverlening deel 1

47 Handboek jeugdhulpverlening deel 1 Hans Grietens, Johan Vanderfaeillie en Bea Maes (red.) Hoofdstuk 1 – Kinderen en jongeren met gedrags- en emotionele problemen Wat zijn gedrags- en emotionele problemen?Terminologie Kinderen met gedrags- en emotionele problemen wordt gebruikt als een overkoepelende term voor alle kinderen die zich ongewoon of abnormaal gedragen of die zichtbaar ongewone of abnormale emoties vertonen.-Lichte, tijdelijke problemen op nieuwe situaties, -Gedragingen die slechts in bepaalde situaties of bij bepaalde personen voorkomen -Gedragingen die leeftijds- of fasegebonden zijn -Ernstige problemen -> langdurig of blijvend Alvorens gedrag of emoties als problematisch te benoemen, moet men rekening houden met het ontwikkelingsperspectief, continuümgedachte, de context en de informant.Ontwikkelingsperspectief Kinderen zijn in volle ontwikkeling -> gedrag of emoties die op de ene leeftijd nog adequaat en aangepast worden genoemd, dat op een andere leeftijd niet meer zijn.Continuümgedachte Het gedrag van kinderen met emotionele en gedragsproblemen verschilt meestal kwalitatief niet met het gedrag van normale kinderen. Gedragingen en emoties kunnen echter op een continuüm worden geplaatst naargelang onder meer hun ernst, intensiteit en chroniciteit. Kinderen met een problemen komen deze gedragingen frequenter, intenser, langduriger en in verschillende situaties voor.Context Gedragingen en emoties kunnen niet los gezien worden van de context.Pedagogische aanpak van de betrokken opvoeders hebben een grote impact op het gedrag van een kind. Bij beoordeling zou men moeten kijken of de problemen zich in één of meerdere contexten voordoen.De informant Gedrag en emoties mogen evenmin los worden gezien van de beoordelaar.Ouders kunnen het gedrag van hun kind verkeerd interpreteren. Daarnaast zou het kunnen zijn dat ouders het zelf moeilijk hebben. Wanneer ouders problemen hebben met hun kind, kan men steeds stellen dar er opvoedingsproblemen zijn, ook al vertoont het kind in kwestie geen gedrags- of emotionele problemen.Classificatie van gedrags- en emotionele problemen Systematisch ordenen en groeperen van gedragsproblemen op basis van gelijke eigenschappen en onderlinge relaties. Bij het classificeren van gedrags- en emotionele problemen wil men een gemeenschappelijke taal ontwikkelen ter bevordering van de onderlinge communicatie tussen professionals.

Twee classificatiesystemen: 1 / 3

47 -Klinisch-psychiatrisch -Empirisch-statistisch Klinisch-psychiatrisch Psychiatrische stoornissen worden als onafhankelijk en duidelijk afgelijnde ziekte- entiteiten beschouwd. Voor elke stoornis zijn diagnostische en differentiaal- diagnostische criteria vastgelegd. (DSM) Het DSM-systeem is een systeem op de problematieken van individuen te beschrijven en te classificeren in stoorniscategorieën.-Uitgebreid overzicht van alle stoornissen en aandoeningen -Leeftijdsbereik is onbegrensd. Wel zijn sommige stoornissen leeftijdsgebonden.

-Leunt nauw aan medisch-model (kritiek: alles of niets, elke stoornis heeft

een eigen oorzaak)

-Nadeel: niet altijd duidelijk of de gehanteerde stoorniscategorieën valide

zijn in andere culturen Empirisch-statistisch Psychometrische invalshoek Meestal door middel van gedragsvragenlijsten. Grote kracht van empirische- statistisch classificatiesysteem ligt in hun directe afleiding uit de empirie.

ASEBA 1-Helemaal niet 2-Soms of een beetje 3-Duidelijk of vaak van toepassing Globale indruk van de problematiek Aan de hand van clusters worden de voorkomende probleemgedragingen afgebakend. Deze werden ondergebracht in acht syndroomschalen.

6-18 jarigen:

-Teruggetrokken/depressief -Lichamelijke klachten -Angstig/depressief -Sociale problemen -Denkproblemen -Aandachtsproblemen -Normafwijkend gedrag -Agressief gedrag

Eerste drie: internaliserend

Laatste twee: externaliserend

Scores van individueel kind worden vergeleken met de gemiddelde scores van zijn leeftijdsgroep. ASEBA is een dimensionaal systeem. Ieder syndroom wordt beschouwd als continuüm, waarop iedere individu een relatieve plaats inneemt ten opzichte van andere individuen.

Tegenstanders: dimensionale karakter en de comorbiditeit tussen verschillen

syndroomschalen leidt tot minder scherpe diagnosestelling in de praktijk.Epidemiologisch onderzoek naar gedrags- en emotionele problemen bij kinderen Systematische studie naar de prevalentie en de verspreiding van een ziekte of toestand in een bepaalde bevolkingsgroep, alsook naar de factoren die het voorkomen en de verspreiding beïnvloeden.-Wereldwijd wordt aangenomen dat de prevalentie van gedrags- en emotionele problemen in de populatie 0-18 jarigen hoog ligt. Gemiddeld 10%.-Prevalentie van specifieke stoornissen in de bevolking ligt uiteraard lager dan de gemiddelde prevalentie. 2 / 3

47 -Gedrags- en emotionele problemen van kinderen hangen nauw samen met bepaalde demografische variabelen.Kwalitatieve verschillen tussen meisjes en jongens -> biologisch- genetische invloeden Leeftijdsverschillen hebben niet zozeer betrekking op de prevalentie, maar wel op de aard van de gedragsproblemen. Psychosomatische klachten worden vaker bij ouders dan bij jongere kinderen gerapporteerd.Prevalentie hoger bij kinderen uit zwakkere sociale milieus.-Gedragsproblemen zijn vrij stabiel -Sommige studies tonen een lichte stijging aan, voor de bewering dat het nu veel erger is met de jeugd inzake probleemgedrag dan vroeger, zijn weinig empirische bewijzen.Etiologie van gedrags- en emotionele problemen Hoe zien de verklaringsmodellen eruit?

Uitgangspunten:

-Multicausaliteit van gedragsproblemen -Operationalisering in termen van risicofactoren en protectieve factoren -Cumulatiehypothese -> kans op gedragsproblemen groter naarmate er meer risico- en minder protectieve factoren aanwezig zijn Sommige factoren zijn niet meer te veranderen. Ander factoren zijn dat weer wel.Gedragsproblemen zijn multigedetermineerd.

Factoren:

-Biologische factoren in het kind -Leerervaringen Biologische factoren Gedrag intern wordt gestuurd door biologische processen. Fouten in deze processen zorgen voor problemen. Verschillende invalshoeken -Gedragsgenetica -> hoeverre gedragsproblemen erfelijk zijn.-Neuroanatomisch -> gedragsproblemen te verklaren vanuit disfuncties op het niveau van de structuur van de hersenen -Neurofunctioneel -> gedragsproblemen verklaren in termen van niet- optimale activatie van bepaalde hersenregio’s -Neurochemisch -> relatie tussen chemische processen in de hersenen en gedrag.Leerervaringen -Klassieke conditionering -> twee gebeurtenissen die vaak samen voorkomen aan elkaar gekoppeld worden, waardoor één gebeurtenis de verwachting zal oproepen dat de tweede gebeurtenis ook zal plaatsvinden -Operante conditionering -> hoe mensen leren reageren op een stimuli.(straffen/belonen) Een belangrijke factor in het leren van kinderen is het opvoedingsgedrag van ouders en naarmate kinderen ouder worden ook die van de leerkrachten. (sociaal leren) Patterson zegt: agressief gedrag in vele gevallen de vrucht is van een leerproces tussen opvoeder en kind. Naast coërcieve processen die het ontstaan van ongehoorzaam en agressief gedrag verklaren, zijn er nog verschillende opvoedingsgedragingen die allen belangrijk zijn bij het leren van kinderen.-Monitoring -Consequent straffen -Hanteren van duidelijke regels -Positieve betrokkenheid -Positieve bekrachtiging

• / 3