Inhoudsopgave.......................................................................................................................................2

• / 5

2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave.......................................................................................................................................2 Aanleiding...............................................................................................................................................4

• Inleiding..............................................................................................................................................5

1.1 Wat verstaan we onder pesten?...................................................................................................5

1.1.1 Definitie.................................................................................................................................5

1.1.2 Kenmerken van pesten..........................................................................................................5

1.1. 3 Vormen van pesten...............................................................................................................5 1.1. 4 Pestrollen..............................................................................................................................6 1.2 Welke factoren spelen een rol bij pesten?...................................................................................8

1.2.1 Theorieën...............................................................................................................................8

1.2.1.1 Verklaringen over pesten in de groep.............................................................................8 1.2.1.2 Pesten en processen in het brein.....................................................................................9 1.2.1.3 Pesten en de omgeving.................................................................................................11

1.2.2 Risicofactoren......................................................................................................................11

1.2.2.1 Intrapersoonlijke factoren.............................................................................................11 1.2.2.2. Interpersoonlijke factoren............................................................................................12 1.2.2.3 Sociaal-culturele factoren.............................................................................................13 1.3 Welke interventieprogramma’s worden er gebruikt tegen pesten?...........................................14

1.3.1 Algemeen beeld van interventieprogramma’s.....................................................................14

1.3.2 Selectie van interventieprogramma’s..................................................................................14

1.3.3 De geselecteerde interventieprogramma’s.........................................................................15

1.4 Wat is er bekend over de effectiviteit van deze interventieprogramma’s?................................20

1.4.1 Onderzoek naar interventieprogramma’s............................................................................20

1.4.2 Effectiviteit interventieprogramma’s...................................................................................20

1.4.3 Effectiviteit nader bekeken..................................................................................................22

1.5 Resultaten literatuuronderzoek..................................................................................................24

• Praktijkonderzoek.............................................................................................................................26

2.1 Hypothese praktijkonderzoek.....................................................................................................26 2.2 Materialen en methode..............................................................................................................27

2.2.1 Verantwoording vragenlijst groep 5 en 6.............................................................................27

2.2.2 Verantwoording vragenlijst leerkracht................................................................................28 2 / 5

3

2.2.3 Onderzoeksgroep.................................................................................................................28

2.2.4 Afname vragenlijsten...........................................................................................................28

2.2.5 Verwerking gegevens vragenlijsten.....................................................................................29

2.2.5.1 Vragenlijst groep 5 en 6................................................................................................29 2.2.5.2 Vragenlijst leerkracht....................................................................................................35 2.3 Resultaten onderzoek.................................................................................................................36

2.3.1 Respondenten......................................................................................................................36

2.3.2 Resultaten Willem-Alexander School (WAS)........................................................................36

2.3.2.1 Groep 5.........................................................................................................................36 2.3.2.2 Groep 6a.......................................................................................................................37 2.3.2.3 Groep 6b.......................................................................................................................39

2.3.3 Resultaten De Margrietschool (MAR)..................................................................................40

2.3.3.1 Groep 5b.......................................................................................................................40 2.3.3.2 Groep 6b.......................................................................................................................42

2.3.4 Resultaten Graafjan van Montfoortschool (GJM)................................................................44

2.3.4.1 Groep 5.........................................................................................................................44 2.3.4.2 Groep 6.........................................................................................................................45

2.3.5 Resultaten R. de Jagerschool (RdJ).......................................................................................47

2.3.5.1 Groep 5.........................................................................................................................47 2.4 Analyse.......................................................................................................................................50

2.4.1 Wat is het effect van de Kanjertraining op pesten?.............................................................50

2.4.2 Wat is het effect van Leefstijl op pesten?............................................................................51

2.4.3 Wat is het effect van De Vreedzame School op pesten?......................................................51

2.4.4 Wat is het effect van het ontbreken van een interventieprogramma op pesten?...............52

• Conclusie..........................................................................................................................................53
• Discussie...........................................................................................................................................54
• Samenvatting....................................................................................................................................57
• Aanbevelingen..................................................................................................................................59
• Literatuurlijst....................................................................................................................................61
• Bijlages..............................................................................................................................................64

8.1 Vragenlijst groep 5/6..................................................................................................................64 8.2 Vragenlijst leerkracht..................................................................................................................68 3 / 5

4 Aanleiding Gepest worden heeft nagenoeg altijd langdurige gevolgen (Boere et al., 2020). Het blijkt dat mensen vaak jaren later nog last hebben van het pesten. Ze zijn angstig of depressief en hebben weinig zelfvertrouwen.Pesten gebeurt voornamelijk op basisscholen en middelbare scholen. Als leerkracht is het daarom belangrijk om pesten te herkennen en tegen te gaan. Om dit goed te kunnen doen, is er niet alleen kennis nodig over het pesten zelf, maar ook kennis over wat werkt tegen pesten. Er zijn al tal van protocollen, lespakketten en trainingen ontwikkeld, maar toch is het nog onbekend welke manier of interventie het beste werkt (Boere & Van den Boom, 2020). Daarom heb ik de volgende

onderzoeksvraag opgesteld:

Hoe ontstaat pesten en op welke wijze kan een school pesten voorkomen of verminderen?Om tot dit inzicht te komen heb ik de volgende deelvragen voor het literatuuronderzoek opgesteld: 1.Wat verstaan we onder pesten?

2.Welke factoren spelen een rol bij pesten?

3.Welke interventieprogramma’s zijn er tegen pesten?

4.Wat is er bekend over de effectiviteit van deze interventieprogramma's?Achtereenvolgens probeer ik deze deelvragen te beantwoorden vanuit de literatuur om uiteindelijk een voorlopige hypothese te kunnen stellen voor de onderzoeksvraag. Deze hypothese toets ik vervolgens door middel van praktijkonderzoek.

• / 5