Levenslooppsychologie

Levenslooppsychologie Jongvolwassen, volwassenen en oudere volwassenen

2 de druk

Nelleke Rögels

Hoofdstuk 1 t/m 11 1 / 5

Hoofdstuk 1 Levensloop en ontwikkeling

Alledaagse en wetenschappelijke kennis over de levensloop Naïeve kennis bestaat uit kennis op grond van je eigen ondervindingen en die van andere mensen. Common sense bestaat uit algemeen gedeelde opinies, inzichten en opvattingen binnen een leefeenheid. Wetenschappelijke kennis is verschillend van naïeve kennis omdat deze kennis consequent wordt getoetst, gecheckt en verzameld via een vastgestelde methode.

Ontwikkelingspsychologie en levenslooppsychologie Ontwikkeling is volgens de klassieke ontwikkelingspsycholoog constante wijzingen die geketend zijn aan een vastgestelde chronologische leeftijd en zijn getypeerd door een progressief verloop. Deze veranderingen worden dan ook gezien als differentiaties van verschillende functies die leiden tot een beter, kwalitatief hoger niveau van functioneren.De levensloop wordt bepaald door de volgende opsomming van ontwikkelingen die het

levensverhaal van mensen een kleur geeft en voor een deel bepalen:

 Historische invloeden;  Biologische rijpingsfactoren in de kinderjaren;  Sociale invloeden;  Culturele invloeden.

Wat is ontwikkeling volgens de common sense?Er zijn twee verschillende interpretaties rondom ontwikkeling, bij de eerste interpretatie is er vooral sprake van een kwantitatieve stijging en daling waarbij de weg van de wijzigingen zich doortastend wijzigt na middelbare leeftijd, een toelichting hiervan is het trapmodel.

Daarnaast is tijdens de volledige levensloop sprake van continue leeftijdsafhankelijke kwalitatieve veranderingen die leiden tot een omkeer tijdens de laatste levensfase die het oorspronkelijke lichaam verwisselt voor een ander lichaam, in dit denkbeeld is de dood niet het einde in de menselijke ontwikkeling maar een start van een nieuw leven, zoals bij de reïncarnatiegedachte.

Wat is ontwikkeling volgens de psychologie?

• Ontwikkelingspsychologische theorie geeft een duidelijke verandering weer in

gedrag die samenhangt met leeftijd en beschrijft het verschillen tussen individuen en groepen met betrekking tot deze veranderingen.

• Het ontwikkelingspsychologisch model staat aan de basis van de

ontwikkelingspsychologische theorie en bestaat uit basisbegrippen waaruit een ontwikkelingspsychologische theorie is opgebouwd.

Op basis van ‘de bron van ontwikkeling’ onderscheiden we:

• Biogenetische modellen: de kracht van menselijke veranderingen is volgens deze modellen nature; aangeboren eigenschappen of genetische aanleg die grotendeels de erfelijke eigenschappen bepalen.• Contextuele modellen: menselijke verandering wordt volgens deze modellen vooral beïnvloed door de buurt, familie, de maatschappij en de tijd waarin de persoon leeft.

• Psychodynamische modellen: volgens deze modellen is de mens een gesloten

energetisch systeem. De energie richt zich tijdens de verandering achter elkaar op verschillende lichaamsplekken. Dit leidt tot kwalitatief verschillende fases in de ontwikkeling. Zij domineren de ontwikkeling en beïnvloeden het menselijk gedrag in hoge mate (Freud). 2 / 5

Modellen kunnen ook worden gestructureerd op grond van de aard van het te doorlopen proces.

Je onderscheidt het:

• Groeimodel: in dit model wordt ontwikkeling gezien als een rijpingsproces dat al

geprogrammeerd is bij de geboorte. Ontwikkeling is in deze visie een kwantitatieve toename van de verschillende capaciteiten en vaardigheden. Dit model hoort bij de klassieke leertheorie. Het zijn individuele ontwikkelingscurven.

- Stagnatiemodel: in dit model is er een vertraging in de veranderingen op

volwassen leeftijd.

- Trapeziummodel: in dit model is er een snelle achteruitgang aan het einde van

het leven.

- Stadiummodel (trapmodel): in dit model wordt verandering gezien als een

stapsgewijs proces, die leiden tot kwalitatieve veranderingen. Vooral bij Erikson en Piaget.

• Differentiatiemodel: in dit model worden makkelijke, globale gedragspatronen in

de loop van de verandering steeds meer verkleind en gespecialiseerd. Zoals motorische ontwikkeling en taalontwikkeling.

- Levensloopmodel: In dit model wordt ontwikkeling gezien als het resultaat van

biologische, sociale en persoonlijke factoren. In dit model wordt en groot belang toegekend aan onregelmatige en onvoorspelbare patronen in de levensloop. De levensloop en kenmerkt zich door grote interindividuele verschillen.

- Webmodel: dit model heet ook wel het ontwikkelingsweb. Lijkt op een verdere

uitwerking van het levensloopmodel. Het is een niet-lineair dynamisch systeem.Er kunnen nieuwe verbindingen ontstaan en oude kunnen verloren gaan. Elk individu ontwikkelt zich op zijn eigen manier.

Theorieën zijn gebaseerd op één of meerdere modellen. 3 / 5

Ontwikkeling op verschillende niveaus

De ontwikkeling van de mens vindt plaats op de onderstaande niveaus:

- Microgenetisch niveau ( Verloopt zeer snel en onbewust): Ontwikkeling op

celniveau, het niveau van de hersenen en de organen.

• Ontogenetisch niveau (verloopt verhoudingsgewijs met antropogenetisch- en

fylogenetisch niveau snel, maar neemt voor je gevoel veel tijd in beslag

(levenslang)): Individuele ontwikkeling gedurende de levensloop.

- Sociogenetisch niveau: Ontwikkeling van menselijke gemeenschappen en

culturen.

• Antropogenetisch niveau (Verloopt redelijk onopgemerkt en traag): Ontwikkeling

van het menselijk soort.

• Fylogenetisch niveau (verloopt onopgemerkt en zeer traag): Ontwikkeling van de

biologische soort.

Levensloopbenadering

De levensloopbenadering kent de volgende belangrijke uitgangspunten:

 Ontwikkeling vindt gedurende het hele leven plaats, van bevruchting tot de dood. Menselijke ontwikkeling omvat ontplooiing van een groot aantal functies die onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. Je ziet veranderingen op fysiologisch, cognitief, sociaal en psychologisch terrein. Bij individuen kun je zowel stabiliteit als verandering constateren gedurende de levensloop. Menselijke ontwikkeling kent winsten en verliezen gedurende het hele leven. Het gedrag van het individu moet worden beschouwd vanuit de context.Persoonlijke relaties en settings waarbinnen het individu zich bevindt spelen een rol bij het tot stand komen van zijn gedrag. Ontwikkeling is het resultaat van interacterende biologiosche, psychologische en sociale factoren. Er bestaan interindividuele verschillen in de ontwikkelingsgerelateerde veranderingen. Ontwikkeling heeft een open einde.

Ontwikkeling is levenslang, multidimensioneel, multidirectioneel en multigedetermineerd.

Drie soorten invloeden Er worden hieronder drie soorten invloeden benoemd als determinanten van de levensloop: • Normatieve leeftijdsgebonden invloeden: Biologische- en omgevingsinvloeden die leeftijdsgebonden zijn, zoals de eerste menstruatie. Ze komen ongeveer gelijktijdig voor bij een aantal individuen in dezelfde (sub)cultuur of leeftijdsgroep.• Normatief historisch gebonden invloeden: Biologische- en omgevingsdeterminanten die gekoppeld zijn aan de maatschappelijke situatie in de historische tijd. De meeste mensen van een bepaalde generatie krijgen er mee te maken, zoals oorlogen of epidemieën.Wanneer de invloeden een verschillende uitwerking hebben op de verschillende leeftijdsgroepen, spreken we van cohorteffecten.• Niet-normatieve invloeden: Biologische- en omgevingsdeterminanten die niet typisch zijn voor een bepaald historisch tijdsvak en een bepaalde leeftijdsgroep. De determinanten zijn erg gebonden aan het individu zelf, zoals overlijden, scheiding.

De drie soorten invloeden leiden ieder afzonderlijk en in interactie met elkaar en met het individu tot de constructie van de strikt persoonlijke levensloop van een individu. Hoe 4 / 5