Maatschappijleer hoofdstuk 3: Verzorgingsstaat

Maatschappijleer hoofdstuk 3: Verzorgingsstaat

3.1 De overheid of mensen zelf?Nederland is een verzorgingsstaat: Een samenleving waarin de overheid zich garant stelt voor noodzakelijk materiële en immateriële voorzieningen voor alle burgers.De samenleving moet een principiële keuze maken bij wie de (eind)verantwoordelijkheid voor hulpbehoevenden ligt. Wie zorgt er voor een meervoudig gehandicapt kind en wie biedt een werkloze vrouw een inkomen?De overheid kan de zorg voor kinderen als Loïs, uit de casus, regelen en betalen. Het verzorgend personeel in een gespecialiseerd behandelcentrum wordt dan betaald door de overheid. De minister is eindverantwoordelijk voor kwalitatief goede zorg. De overheid kan die zorg financieren door alle burgers belastingen of premies te laten betalen voor de zorg.Iedereen in de samenleving betaalt dan dus mee.Voordeel: dat er voor alle lichamelijk of verstandelijk beperkte kinderen opvang is. Iedereen die in dezelfde situatie zit, krijgt dan dezelfde behandeling en dezelfde hulp. Er is dus sprake van gelijkheid.Nadeel is wel dat er voor de ouders en kinderen geen keuzevrijheid is: iedereen in dezelfde situatie krijgt dezelfde hulp. Ook voor andere burgers in de samenleving is er geen keuzevrijheid. Iedereen betaalt verplicht mee aan hulp die ze misschien zelf nooit nodig hebben.Overheid: Mechanisme waarbij regulering plaatsvindt door de staat op basis van wetten.Een andere mogelijkheid is mantelzorg: De ouders van Loïs zorgen zelf voor haar of je zorgt voor je zieke ouders bijvoorbeeld. Zij kunnen daarbij eventueel ondersteund worden door hun andere kinderen, buren of vrijwilligers.Mantelzorg is een voorbeeld van zorg via het particulier initiatief. Ook voedsel- en kledingbanken zijn particuliere initiatieven.Steeds meer Nederlanders vinden dat je je ouders of mensen om je heen moet helpen. De niet-westerse migranten vinden helemaal dat de mensen voor hun eigen familie moet zorgen en nemen dan ook vaak hun zieke ouder in huis.Velen vinden de zorg voor hulpbehoevende ouders nog steeds vooral een taak voor de overheid.Particulier initiatief: Mechanisme waarbij regulering plaatsvindt doordat mensen elkaar ondersteunen zonder winst maar op basis van naastenliefde. 1 / 3

Voordeel van het particulier initiatief is:

-Dat de banden tussen mensen in de samenleving worden versterkt.-Dat het de samenleving geen geld kost in de vorm van belastingen en premies.

Nadeel:

-Dat er geen ondersteuning is wanneer mensen geen (sterk) sociaal netwerk om zich heen hebben. In dat geval is er dus ook geen goede verzorging mogelijk.Zorg kan ook via de markt geregeld worden. De (ouders van) hulpbehoevenden kunnen zelf op basis van wederkerigheid een contract afsluiten met een professionele zorgaanbieder.Wederkerigheid houdt in dat mensen iets doen omdat ze er iets voor terugkrijgen: voor wat, hoort wat. In dit geval betalen de ouders de professionele zorgaanbieder en krijgen daarvoor zorg terug. Een andere mogelijkheid is dat mensen zelf een verzekering afsluiten voor het geval ze hulp of verzorging nodig gaan hebben.Voordeel voor (de ouders van) hulpbehoevenden die de zorg via de markt regelen, is dat ze keuzevrijheid hebben. Ze kunnen zelf bepalen welke hulp ze willen hebben, wanneer ze die willen hebben en hoeveel geld ze daarvoor willen uitgeven.Een nadeel is wel dat het voor ouders heel duur kan zijn. De één kan dat wel betalen, de ander niet.Dit zou betekenen dat er sprake is van ongelijkheid: voor sommige hulpbehoevenden is er meer en betere verzorging voorhanden dan voor andere.Omdat de (ouders van) hulpbehoevenden de kosten zelf betalen, kunnen de belastingen en premies wel lager blijven dan wanneer de overheid de hulp regelt en organiseert.Markt: Mechanisme waarbij regulering plaatsvindt doordat individuen in vrijheid keuzes maken op basis van wederkerigheid.In grote lijnen zijn er in de samenleving dus drie mechanismen om hulp en inkomsten te

produceren en te verdelen:

• De overheid
• Het particulier initiatief
• De markt

Deze drie mechanismen zijn samen verbeeld in de welfare triangle: Figuur waarin de mechanismen overheid, markt en particulier initiatief staan afgebeeld. Zie Bron 3.Bij alle vragen om zorg, hulp of ondersteuning moet de keuze gemaakt worden vanuit welk mechanisme of welke mechanismen de ondersteuning wordt geregeld en betaald.De ontwikkeling en productie van medicijnen bijvoorbeeld komt tot stand via de markt.Wanneer ze een medicijn ontwikkeld hebben, brengen ze het op de markt en proberen er zo veel mogelijk van te verkopen om winst te kunnen maken. Het basis- en voortgezet onderwijs wordt via de overheid geregeld. De overheid bepaalt wat scholen aan leerlingen moeten leren, en betaalt uiteindelijk ook de scholen en leraren. 2 / 3

De meeste sportverenigingen zijn een voorbeeld van particulier initiatief. Sporten is goed voor het welzijn, maar wordt niet via de markt of de overheid geregeld. Er werken vooral vrijwilligers bij sportverenigingen, zoals trainers.Een samenleving hoeft niet altijd te kiezen tussen mechanismen om hulp of inkomsten te verdelen. Soms wordt er voor een combinatie van reguleringsmechanismen gekozen. 

Voorbeeld:

Sinds de invoering van het sociaal leenstelsel kan elke student aan een hogeschool of universiteit een lening krijgen van de overheid.De overheid verstrekt de lening, maar studenten moeten de lening wel met (lage) rente terugbetalen. Hier zie je het marktprincipe terug: voor wat hoort wat. Bovendien werken veel studenten naast hun studie. Met hun bijbaan betalen ze ook zelf voor hun studiekosten.Ook dit is een vorm van het marktprincipe.De overheid geeft kinderen van minder rijke ouders wel de mogelijkheid om een aanvullende beurs aan te vragen. De overheid wil namelijk niet dat er kansenongelijkheid ontstaat door de keuze voor het marktmechanisme.In de praktijk zie je dat er ook sprake is van particulier initiatief. Veel studenten krijgen geld van hun ouders voor hun collegegeld of studieboeken.Hoe kunnen we goede zorg betaalbaar houden?De SP is een voorstander van een door de overheid geregeld Nationaal ZorgFonds. De SP is een sociaaldemocratische partij en heeft traditioneel een voorkeur voor de overheid als mechanisme om zaken te regelen.Liberalen hebben een sterke voorkeur voor de markt. Voor liberalen is vrijheid een centrale waarde en zij geloven dat de markt mensen de meeste vrijheid biedt. Het mechanisme van de markt gaat uit van individuele burgers die zelf hun eigen keuzes maken.Sociaaldemocraten hebben als bezwaar tegen de vrije markt dat deze zorgt voor ongelijkheid. Op de markt heerst het spel van vraag en aanbod. Sociaaldemocraten kiezen daarom voor een overheid die op basis van wetgeving hulp en zorg (her-)verdeelt.Christendemocraten kiezen voor het particulier initiatief. Zij gaan ervan uit dat mensen in de samenleving elkaar nodig hebben en voor elkaar moeten zorgen.  Zij pleiten daarom ook voor naastenliefde.We kunnen kiezen voor één reguleringsmechanisme, maar ook voor een combinatie van verschillende mechanismen. Welke keuze de beste is, hangt af van de waarden die we centraal stellen.

• / 3