Noordhoff Uitgevers bv

© Noordhoff Uitgevers bv c Waarom past de openingsfoto volgens jou bij de titel van dit hoofdstuk?2 a Waarom zit er in de titels van paragraaf 3.1 en 3.2 een oorzaak-gevolgrelatie?b Welk land uit de landenvergelijking van dit hoofdstuk ligt zowel op het noordelijk als op het zuidelijk halfrond?

Introductie: De Noordelijke IJszee wordt

bevaarbaar 1 a Wat betekent de titel van het hoofdstuk volgens jou?b Vind je het belangrijk dat zo veel mogelijk mensen en bedrijven meedoen aan de energietransitie of maakt het je niet zoveel uit? Licht je antwoord toe met een goede reden.hoofDSTUk 3 ENERGIETRANSITIE Introductie De Noordelijke IJszee wordt bevaarbaar 48 Vaardigheden 50 Wereld 3.1 De aarde warmt op! 52 3.2 Op weg naar duurzame energiebronnen 54 3.3 Het tegengaan van klimaatverandering 56 Herhaling Wereld 58 Verdieping Wereld 60 Bolivia en canada Lithium en teerzanden 62 Nederland 3.4 Naar minder CO 2 -uitstoot in Nederland 64 Herhaling Nederland 66 Verdieping Nederland 66 praktische opdracht 67 Begrippen en samenvatting 68 Het overschakelen van fossiele brandstoff en op duurzame energiebronnen die geen CO 2 uitstoten.Eigen antwoord.In het landschap staan windmolens voor het opwekken van elektriciteit.Doordat de aarde opwarmt is het nodig om op een duurzame manier energie op te gaan wekken.Bolivia. 1 / 3

© Noordhoff Uitgevers bv 49HOOFDSTUK 3 ENERGIETRANSITIE 5 a Noteer de letters van de juiste uitspraken over het artikel in de introductie.A Als de kiel/onderkant van een schip kapotvriest, spreek je van ‘scheurbuik’.B Duikers vonden onlangs het wrak van de Crystal Serenity bij King William Island.C Er mogen van de rederij maximaal driehonderd passagiers tegelijk van boord bij een bezoek aan inheemse dorpen.D Het bevaarbaar worden van de Northwest Passage kent naast nadelen ook voordelen.E Sue en Jay Pendleton wilden naar Antarctica om daar walrussen te spotten.F Voor de historische reis van het cruiseschip was het anderen al gelukt in kleinere boten de Northwest Passage succesvol door te varen.b Beoordeel onderstaande stellingen en noteer de juiste letter.I Inuit-activisten en de milieubeweging denken verschillend over de komst van veel toeristen naar het noordelijke poolgebied.II De rederij van de Crystal Serenity was ervan overtuigd dat het cruiseschip op eigen kracht de Northwest Passage zou kunnen voltooien.A I is juist, II is onjuist.B I is onjuist, II is juist.C Beide zijn juist.D Beide zijn onjuist.6 a Geef een reden waarom dit artikel over de Northwest ­Passage past bij het onderwerp van dit hoofdstuk. Licht je antwoord toe.b Wat vind jij van de komst van cruiseschepen in het noordpoolgebied? Licht je antwoord toe.3 Noteer de letters van de juiste uitspraken aan de hand van de openingsfoto.A De opgewekte elektriciteit wordt waarschijnlijk in een ander gebied benut.B De grafiek op de openingsfoto gaat over ijs dat verdwijnt op Antarctica.C De opwarming van de aarde wordt door het smeltende ijs versterkt, omdat het witte ijs het zonlicht weerkaatst.D Het landschap is geschikter voor windenergie dan het centrum van New York.E De mensen op de foto hebben een grote ecologische voetafdruk.F Er wordt geprotesteerd tegen het energiebeleid van Nederland.4 Voordat je echt aan dit nieuwe hoofdstuk begint, ga je kijken hoeveel voorkennis van eerdere aardrijkskundelessen je nog paraat hebt. Noteer de begrippen die bij onderstaande om- schrijvingen horen op de juiste plaats in de kruiswoordpuzzel.

• Gesteente dat ontstaat als plantenresten onder hoge druk

worden samengeperst.

• Voorzien in eigen behoeften zonder dat het milieu belast

wordt.

• Waterhoudende laag in de ondergrond.
• Geen negatief effect hebbend op het klimaat.
• Het landschap aanpassen aan een ander klimaat.
• Elektriciteit die wordt opgewekt door gebruik te maken van

hernieuwbare energiebronnen.

• Alle voorzieningen die nodig zijn om personen, goederen

of informatie te vervoeren (wegen, spoorlijnen, havens, glasvezel enzovoort).

• Verhoogde afvoer van de rivier

1 4 5 6 7 8 2 3 N I I E G E R E -

A, C, D.

STEE KOOL

KLIMAAT DAPTAT

GROENE TROOM

INFRAS RUCTUUR

PI KAFVOER

IE

MAAKLINEUTRAAL

DUU ZAA

AQU FER

M N R I T A S T E D, F.D.Het hoofdstuk gaat over de energietransitie die plaats moet vinden om de opwarming van de aarde tegen te gaan. Het bevaarbaar worden van de Northwest Passage is een bewijs van die opwarming van de aarde.Eigen antwoord. 2 / 3

50 © Noordhoff Uitgevers bv De zon straalt niet altijd evenveel energie de ruimte in. Er zijn perioden dat deze gasbol meer energie uitstraalt en perioden waarin de zon minder uitstraalt.3 Wat zal er volgens jou gebeuren met het klimaat op aarde als in de nabije toekomst de zon meer of minder energie naar de aarde uitstraalt? Geef hiervoor een goede reden.

Zoals je weet is de aarde door de platentektoniek voortdurend in beweging.4 Wat zal er volgens jou gebeuren met het klimaat in Nederland als in de nabije toekomst de continenten sneller verschuiven en Europa daardoor dichter bij de Noordpool komt te liggen?Geef hiervoor een goede reden.

De bovengeschetste toekomstscenario’s zijn geen onzin. Der- gelijke gebeurtenissen zijn in de geschiedenis van de aarde im- mers al een aantal keren aan de orde geweest. Op dit moment is er echter iets anders aan de hand met de aarde. Het klimaat verandert sinds de industriële revolutie sneller dan ooit.5 Wat is het verschil in oorzaak tussen de vier bovengeschetste toekomstscenario’s en het huidige scenario van het versterkt broeikaseffect?Over het feit dat de opwarming van de aarde geen goede zaak is, zijn de meeste wetenschappers het intussen wel eens. Over het tempo waarin ons klimaat verandert, wordt verschillend gedacht. Er zijn verschillende toekomstscenario’s die vooral afhankelijk zijn van de verwachte CO 2 -emissies (uitstoot) in de toekomst.In deze Vaardigheden ga je aan de slag met toekomstsce- nario’s. Een toekomstscenario is een situatie die jij met de kennis van nu ziet ontstaan in de toekomst. Je doet dus een voorspelling. Er is meestal niet één toekomstscenario maar een aantal, afhankelijk van hoe diverse personen inschatten dat bepaalde ontwikkelingen doorzetten of juist doorbroken worden. Je kunt je ook afvragen welke toekomstscenario je wenselijk vindt en hoe je zou moeten handelen om dat

scenario uit te laten komen. Omgekeerd geldt natuurlijk: welk

scenario vind je niet wenselijk en hoe kun je voorkomen dat dit scenario uitkomt?Dit hoofdstuk gaat over de energietransitie die nodig is omdat het klimaat aan het veranderen is.In de geschiedenis van de aarde is het klimaat wel vaker veranderd.1 a Wat zal er volgens jou gebeuren met het klimaat op aarde als in de nabije toekomst een grote vulkaan uitbarst en enorme hoeveelheden as in de atmosfeer brengt? Het as blijft daar op grote hoogte maandenlang hangen. Wordt de aarde dan warmer of kouder? Geef hiervoor een goede reden.b Wat zou dan een mogelijk gevolg voor Nederland kunnen zijn?2 a Wat zal er volgens jou gebeuren met het klimaat op aarde als in de nabije toekomst de warme of koude zeestromen

hun loop verleggen of zelfs ophouden te stromen? Tip:

raadpleeg de kaart De aarde – Klimaatgebieden/Zeestromen in de atlas.

b Zal door het verdwijnen van de Golfstroom het klimaat in Nederland warmer of kouder worden? Geef hiervoor een goede reden.

Werken met toekomstscenario’s

VAARDIGHEDEN

Eigen antwoord.Eigen antwoord.Eigen antwoord.Eigen antwoord.Eigen antwoord.Eigen antwoord.In het verleden was de mens niet verantwoordelijk voor de klimaatveranderingen, bij het versterkt broeikaseffect is de mens de oorzaak.

• / 3