- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - PARAGRAAF 2.1 - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Maatschappijleer | Hoofdstuk 2 rechtsstaat | Thema’s maatschappijleer havo

• - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - PARAGRAAF 2.1 - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Rechtsnormen:gedragsregels die door de overheid wettelijkzijn vastgelegd. Het totaal van alle wettelijk vastgelegde regels heethet recht.

Nut van rechtsnormen:

-Regels laten het maatschappelijk leven goed verlopen (bijv. verkeersregels) -Regels sluiten aan bij waarden en normen die we met elkaar delen (bijv. schoolplicht)

Rechtsgebieden:

-Publiekrecht→ regels over de relatie tussen overheiden burger -Privaatrecht→ regels over de relatie tussen burgersonderling Burgers worden ook welrechtspersonengenoemd.Het recht is altijd in beweging; wetten veranderen mee ten opzichte van onze opvattingen Rechtsstaat: een rechtssysteem waarin burgers doorgrondrechten worden beschermd tegen machtsmisbruik en willekeur.

Kerntaken van de overheid in een rechtsstaat:

-Rechtshandhaving→ de staat zorgt ervoor dat we onsaan de wet houden -Rechtsbescherming→ wetten beschermen ons tegen machtsmisbruik

Doel van een rechtsstaat:

-Veiligheid -Gelijkheid -Vrijheid

Autoritaire staatofdictatuur: 1 machthebber diede regels bepaalt

• - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - PARAGRAAF 2.2 - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Voorwaarden voor een rechtsstaat:

-Grondrechten zijn vastgesteld in de grondwet -Er is een verdeling van de macht -Er is een legaliteitsbeginsel: alles wat de overheid doet, moet volgens de wet. Een legaliteitsbeginsel zorgt voor rechtszekerheid.

Grondwet: bevat grondrechten / basisrechten en mensenrechten.

-Klassieke grondrechten→ overheid moet je deze rechtengaranderen (recht op gelijke behandeling, vrijheid van meningsuiting, vrijheid van godsdienst).-Sociale grondrechten→ overheid kan deze rechten nietgaranderen, maar moet zich er wel voor inspannen (recht op werk, gezondheidszorg, woonruimte).

Trias politica:verdeling van de macht, voorkomt machtsmisbruiken onrecht.

-Wetgevende macht→ parlement→ maakt wetten 1 / 2

-Uitvoerende macht→ regering→ zorgt dat wetten uitgevoerd worden -Rechterlijke macht→ rechters→beoordeelt of iemandde wet heeft overtreden

Doel:elkaar controleren, elkaar scherp houden (systeemvan checks and balances)

Rechterlijke machtis een onafhankelijke rechtspraak(onafhankelijk van overheid).

Dit zorgt voor:

-Een eerlijk proces -Bescherming tegen overheid -Voorkomt dat mensen zelf rechter spelen Benoeming voor het leven: rechters kunnen niet ontslagenworden als de overheid het niet eens is met de uitspraak.

Wraking: rechter maakt partijdige indruk, andere rechterbehandelt de zaak.

• - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - PARAGRAAF 2.3 - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Misdrijven: ernstige strafbare feiten (moord, diefstal,mishandeling), max staf: levenslang.Overtredingen: minder ernstige strafbare feiten (doorrood rijden, wildplassen), max straf: 1 jaar celstraf.

Criminaliteit: alle misdrijven die in de wet staan

Procedure misdrijven opsporen:

1.Politie verzamelt informatie, het opsporingsonderzoek + proces verbaal. De OvJ heeft leiding van het onderzoek.

2.OvJ heeft 3 mogelijkheden:

-Seponeren→ de zaak afdoen -Transactie / strafbeschikking→ OvJ regelt zaak zelfzonder rechter (schuldige krijgt vaak boete / taakstraf) -Vervolging→ OvJ stapt naar rechter

Politie mag (zonder toestemming OvJ):

-Iemand staande houden (verdachte laat ID zien / krijgt boete) -Iemand aanhouden (verdachte moet naar politiebureau voor verhoring) -Fouilleren (mag alleen in een veiligheidsrisicogebied) Deze dwangmiddelen mag de politie pas naredelijkevermoedinggebruiken.

Politie mag (met toestemming OvJ):

-Een woning binnengaan (huiszoekingsbevel nodig) -Telefoongesprekken afluisteren / aftappen van internetverkeer -Preventief fouilleren (zonder verdenking fouilleren) -Iemand langer dan 9 uur vasthouden -Infiltratie van misdaadorganisaties (undercover gaan) Onschuldvermoede: je bent schuldig tot de rechterhet tegendeel bewijst.

• / 2