Psychologie van de Adolescentie Slot Van Aken, 2020 26ste druk

Psychologie van de Adolescentie – Slot & Van Aken, 2020 (26ste druk) Inhoud Thema 1 – Inleiding....................................................................................................................................................3 Studietaak 1.1 Adolescentie in de levensloop........................................................................................................3 Hoofdstuk 1: Inleiding.........................................................................................................................................4 Studietaak 1.2 Theorieën rondom de adolescentie................................................................................................7 Hoofdstuk 2: Theorieën over de adolescentie....................................................................................................8 Afsluiting thema 1.................................................................................................................................................12 Thema 2 – Fysieke en psychoseksuele ontwikkelingen tijdens de adolescentie.......................................................13 Studietaak 2.1 Lichamelijke ontwikkeling.............................................................................................................13 Hoofdstuk 3: Lichamelijke ontwikkeling in de adolescentie..............................................................................14 Studietaak 2.2 Hersenontwikkeling......................................................................................................................19 Hoofdstuk 4: Hersenontwikkeling in de adolescentie.......................................................................................20 Studietaak 2.3 Psychoseksuele ontwikkeling........................................................................................................23 Hoofdstuk 5: Psychoseksuele ontwikkeling in de adolescentie.........................................................................24 Afsluiting thema 2.................................................................................................................................................30 Thema 3 – Cognitieve, emotionele en morele ontwikkeling tijdens de adolescentie...............................................31 Studietaak 3.1 Cognitieve ontwikkeling................................................................................................................31 Hoofdstuk 6: Cognitieve ontwikkeling in de adolescentie................................................................................32 Studietaak 3.2 Emotionele ontwikkeling...............................................................................................................37 Hoofdstuk 7 Emotionele ontwikkeling in de adolescentie................................................................................37 Studietaak 3.3 Morele ontwikkeling.....................................................................................................................45 Hoofdstuk 10 Morele ontwikkeling in de adolescentie.....................................................................................45 Afsluiting thema 3.................................................................................................................................................52 Thema 4 – Identiteits- en autonomie-ontwikkeling..................................................................................................53 Studietaak 4.1 Ontwikkeling van het zelf en de identiteit....................................................................................53 Hoofdstuk 8: Ontwikkeling van het zelf en de identiteit...................................................................................54 Studietaak 4.2 Autonomie ontwikkeling...............................................................................................................60 Hoofdstuk 9: Autonomie-ontwikkeling in de adolescentie...............................................................................60 Afsluiting thema 4.................................................................................................................................................67 Thema 5 – Rol van de sociale omgeving van de adolescent.....................................................................................68 Studietaak 5.1 De rol van het gezin......................................................................................................................68 Hoofdstuk 11: De rol van het gezin ..................................................................................................................69 Studietaak 5.2 Leeftijdgenoten.............................................................................................................................77 Hoofdstuk 12 De rol van leeftijdgenoten..........................................................................................................78 Afsluiting thema 5.................................................................................................................................................85 Thema 6 – Probleemgedrag en hulpverlening..........................................................................................................87

1 1 / 6

Studietaak 6.1 Internaliserende stoornissen........................................................................................................87 Hoofdstuk 13 Internaliserende stoornissen......................................................................................................87 Studietaak 6.2 Jeugdcriminaliteit en externaliserende stoornissen......................................................................97 Hoofdstuk 14 Crimineel gedrag en externaliserende stoornissen....................................................................97 Studietaak 6.3 Determinanten van gezondheid en welbevinden.......................................................................109 Studietaak 6.4 Hulpverlening aan adolescenten.................................................................................................112 Hoofdstuk 15 Hulpverlening aan adolescenten .............................................................................................112 Afsluiting thema 6...............................................................................................................................................120 Interventiecyclus.....................................................................................................................................................121 Opdracht Interventiecyclus.................................................................................................................................122 Proeftentamens......................................................................................................................................................126 Proeftentamen 1.................................................................................................................................................126 Proeftentamen 2.................................................................................................................................................135 Antwoorden........................................................................................................................................................144

2 2 / 6

Thema 1 – Inleiding De adolescentie is een belangrijke periode in onze levensloop en omvat de ontwikkeling van kind naar volwassene. Het lichaam verandert ingrijpend, het denken wordt complexer, sociale relaties krijgen een andere betekenis en de algemene principes over wat 'goed of slecht' is, krijgen een persoonlijke invulling.In dit thema gaan we in op de definitie en afbakening van de adolescentie en maak je kennis met een aantal theorieën met betrekking tot de adolescentieperiode.  Leerstof van Aken, M., & Slot, W., (2019). Inleiding. In W. Slot & M. van Aken (Eds.), Psychologie van de

adolescentie (pp. 15-31). Amersfoort: ThiemeMeulenhoff.

Goossens, L. & Luyckx, K., (2019). Theorieën over de adolescentie. In W. Slot & M. van Aken (Eds.), Psychologie van de adolescentie (pp. 33-52). Amersfoort: ThiemeMeulenhoff.Studietaak 1.1 Adolescentie in de levensloop Het woord adolescentie wordt gebruikt voor de periode tussen de kinderjaren en de volwassenheid. De afgrenzing van deze periode is lastig met 'harde' leeftijdsgrenzen aan te duiden en kan eigenlijk beter gekoppeld worden aan de aard en het karakter van de ontwikkelingen die in deze periode plaatsvinden. Wat er tijdens de adolescentieperiode gebeurt met de jongere zegt meer over de fase waarin hij of zij zich bevindt, dan een precieze leeftijd. Toch wordt er om praktische redenen soms gebruik gemaakt van een indeling op basis van leeftijdsgrenzen, waarbij wordt uitgegaan van de periode tussen 10 en 23 jaar. De vroege adolescentie zou dan tussen 10 en 13 jaar liggen, de midden adolescentie tussen 14 en 18 jaar en de late adolescentie begint dan rond het 19 e tot 23 e levensjaar. De ‘emerging adulthood’ eindigt rond 25 e levensjaar, pas als volwassen rollen zijn opgenomen. Nogmaals, deze afbakening in leeftijd moet voorzichtig worden gehanteerd en kan niet alleen per individu verschillen, maar is ook afhankelijk van culturele aspecten.  Deze eerste studietaak maakt je verder bekend met de definiëring van de adolescentieperiode. Er wordt aandacht besteed aan hoe deze periode kan worden beschreven en afgebakend en door welke processen en ontwikkelingen ze wordt gekenmerkt.    Leerdoelen Nadat je deze studietaak hebt bestudeerd ben je in staat om een beschrijving te geven van het begrip 'adolescentie' uit te leggen wat onder de opvatting van Storm and Stress wordt verstaan en de belangrijkste kritiek hierop te benoemen aan te geven waarmee rekening moet worden gehouden bij de interpretatie van gedragingen en emoties tijdens de adolescentie als normaal of pathologisch de belangrijkste ontwikkelingstaken van de adolescentieperiode te benoemen uit te leggen wat wordt verstaan onder continuïteit en discontinuïteit in de ontwikkeling tijdens de adolescentie uit te leggen hoe het samenspel tussen individu en omgeving richting kan geven aan het ontwikkelingstraject drie vormen van persoon-omgeving interacties te beschrijven en te herkennen in praktijkvoorbeelden.  Bestudeer voor je met de opdrachten begint Hoofdstuk 1 Inleiding van het tekstboek.

3 3 / 6

Hoofdstuk 1: Inleiding

1.2 Adolescentie: een beschrijving

De term adolescentie wordt gebruikt om de periode tussen de kinderjaren en de volwassenheid te duiden. In deze overgangsperiode vinden allerlei ontwikkelingen plaats, op zowel lichamelijk als mentaal vlak. Deze ontwikkelingen vinden plaats zowel in interactie met elkaar en als met de omgeving waarin de adolescent deze ontwikkelingen doormaakt. De belangrijkste ontwikkelingstaak in deze periode is (in navolging van Erikson,1968) het ontwikkelen van een eigen identiteit.

1.3 Puberteit en adolescentie De term adolescentie omvat hiermee een breder spectrum dan de term puberteit, die betrekking heeft op hormonale ontwikkeling die de geslachtsrijping en andere rijpings- en ontwikkelingsprocessen aanstuurt. Als gevolg van deze processen treedt er verandering op in gedrag en stemmingen: het ‘puberen’. Het is een cyclisch proces: hormonale veranderingen leiden tot een bepaald gedrag en dit gedrag kan aanleiding zijn tot veranderingen in de hormoonhuishouding.

Bepalen van adolescentie kan op basis van:

Biologische ontwikkeling: fysiologische veranderingen zoals geslachtrijpheid

Psychisch ontwikkelingsproces Sociale en culturele veranderingen zoals onderwijsmarkering (basis -> voortgezet) Sekseverschillen Hoewel de adolescentie globaal genomen de leeftijd van 10 jaar tot 22 jaar omvat, is het koppelen van leeftijdsaanduidingen aan de adolescentie(fasen) weinig zinvol vanwege de grote individuele variatie in de aanvang van het beloop van de ontwikkelingen.

1.4 Een moeilijke leeftijd?De publicatie van Adolescence van de psycholoog Granville Stanley Hall in 1904 kenmerkt volgens velen het begin van het veld van de adolescentiepsychologie. Het begrip ‘Storm and Stress’ (of ‘Sturm und Drang’) wordt genoemd in relatie tot het werk van Hall.Storm and Stress refereert aan de opvatting dat de adolescentie een periode is van grote emotionele beroering en opstandigheid. (De benaming is afgeleid van de Duitse Sturm und Drang-beweging in de muziek en de literatuur).Deze opvatting kent inmiddels veel kritiek omdat het een periode is die voor bijna iedereen wel wat stress oplevert, maar waar ook bijna iedereen uiteindelijk goed doorheen komt.De meeste mensen doorlopen de adolescentie zonder al te veel problemen. Sommigen ervaren wel degelijk grote problemen tijdens deze periode. Steinberg (2008) noemt drie aandachtspunten waar rekening mee moet worden gehouden bij het inschatten of dergelijke problemen ook daadwerkelijk op een stoornis in de ontwikkeling zouden kunnen duiden.Bij de interpretatie van gedragingen en emoties tijdens de adolescentie moet met de volgende zaken rekening

gehouden worden:

1.Het onderscheid tussen eenmalige stemmingen of gedragingen en meer langdurige patronen. De adolescentie is een periode van uitproberen (van bijvoorbeeld alcohol, drugs of antisociale gedragingen).Meestal is dit onschadelijk en leidt het niet tot langdurige problemen. Ook de stemmingswisselingen die vaak plaatsvinden zijn niet noodzakelijkerwijs gekoppeld aan ingrijpende en langdurige problematiek.

2.Het onderscheid tussen spanningen en de bijbehorende onevenwichtigheden die adolescenten in het algemeen ervaren en spanningen die daadwerkelijk op een dreigende stoornis zouden kunnen duiden.Wanneer dit onderscheid niet wordt gemaakt loopt men het gevaar aan dreigende stoornissen in de ontwikkeling te weinig aandacht te besteden en ten onrechte te menen dat ernstige problemen ook vanzelf zullen overgaan.

3.Het onderscheid tussen problemen die echt uit de adolescentie voortkomen en problemen die hun wortels hebben in de periode voor de adolescentie. Veel van de problemen tijdens de adolescentie gaan weer over zonder directe consequenties voor het verdere functioneren (adolescence-limited). Bij de jongeren bij wie dit niet het geval is was er vaak al enige problematiek in de periode vóór de adolescentie en zal deze problematiek na de adolescentie nog voortduren (life-course-persistent).

4 4 / 6