.png){kind=logo}
PTA geschiedenis Hoofdstuk 5
Tijd van ontdekkers en hervormers: 1500-1600
Kenmerkend aspect: 18,19,20,21,22
§5.1 De renaissance in Italië -Interesse in het laten maken van kunstwerken en de mensen konden het betalen.-Er was veel klassiek erfgoed aanwezig.
Renaissance (wedergeboorte) : het veranderende mens- en wereldbeeld.
Humanisme Nieuwe denkwijze eind 16 e /begin 17 e eeuw en discussieerden over politiek, godsdienst en moraal.Zelfde wetenschap als de klassieke oudheid.Erasmus: ontdekte fouten in de Vulgaat. Hij had vooral kritiek op het gedrag van de kerk en scheef het boek De Zotheid.§5.2 Wereldbeeld rond 1450 -Het wereldbeeld van de Europeanen beperkte zich tot Europa, Noord Afrika en delen van Azië.-Door de handelscontacten was er een vrij getailleerde kaart van het middellands zeegebied maar dit gold echter nog niet voor de wereldkaart.Handelen met India -Portugese koningen organiseerde ontdekkingsreizen om een zeeroute naar India te vinden.-In 1497 bereikte Vasco da Gama de westkust van India -In 1492 vertrok Columbus met drie schepen richting het westen en dacht na vijf weken varen India bereikt te hebben.-In 1494 was het verdrag van Tordesillas: de westelijke helft van de nieuwe wereld was voor Spanje en de oostelijke helft voor Portugal Ondergang van de Azteken -In 1519 vielen de Spanjaarden de gebieden van de Azteken binnen.-Azteken stierven massaal door vuurwapens en Europese ziektekiemen.-Na twee jaar gaven de Azteken zich over.Spanje koloniseert Amerika -Plantage economie -Geen indianen die op plantages werken maar slaven uit Afrika -Indianen mochten niet meer worden uitgebuit, mits ze christelijk waren.Gevolgen ontdekking Columbus -Voor indianen rampzalig, 90% had het niet overleefd.-Ontstaan driehoekshandel tussen Europa, Amerika en Afrika -Voor Venetië en Genua slecht -> er werd nu gehandeld via de Atlantische oceaan i.p.v. via het middellands zeegebied. 1 / 4
§5.3
Kritiek Luther:
95 stellingen (1517)
Belangrijkste:
-Aflatenhandel -Positie van de paus -De kerkelijke rijkdommen -Het celibaat -Slechte opleiding van priesters 1520: Luther moet van de paus 41 stellingen herroepen, Luther verbrand dit bevel.
1521: Luther wordt geëxcommuniceerd
1521: Rijksdag in Worms
Luther wordt vogelvrij verklaard en krijgt bescherming van de keurvorst van Sasken.Zorgt voor andere Luther -Oprichting van de Lutherse kerk -Vorst is het hoofd van de kerk
-Interessant voor vorsten:
1.Leider van de kerk is de vorst 2.Kerkelijke bezittingen zijn van de vorst 3.De vorst heeft geen last van de paus
1555: Godsdienst vrede van Ausburg-> wiens gebied, wiens geloof.
Johannes Calvijn (hervormer) -Bijbel is de bron van het geloof -Er is geen hoofd van de kerk -Het volk mag in opstand komen tegen de vorst en hem afzetten wanneer deze slecht regeert of het geloof verwaarloosd.-Vooral populair in Nederland door de godsdienstvervolgingen, met het calvinisme mocht het volk dus de koning afzetten.
Contrareformatie: Reactie van de rooms katholieke kerk op de hervorming.
Gevolg: vervolgen van protestanten. (inquisitie)
§5.4
Oorzaken van de Nederlandse opstand:
-Weerstand tegen de centralisatiepolitiek, de gewesten wilden zelf hun gewest besturen.-Weerstand tegen de godsdienstpolitiek, Nederlanders vonden de vervolgingen veel te ver gaan.-Economische crisis, hoge werkeloosheid en stijgende voedselprijzen.
- / 4
Karel V -Vorst van de 17 gewesten -Centralisatiepolitiek -Katholiek -Uniformiteit creëren 1550: bloedplakkaat = de Spaanse inquisitie bestrafte iedere ketter met de doodstraf.
1555: Karel V wordt opgevolgd door Filips ||
Politiek Filips -Centraliseren -Ketters vervolgen -Edellieden vervangen door niet-Nederlandse ambtenaren
-1559: zusje Margaretha wordt landvoogdes
1564: Willem van Oranje pleit voor godsdienstvrijheid in de Raad van State.
1565: Filips gaat door met godsdienstvervolgingen
1565: Verbod der Edelen
1566: smeekschrift der Edelen: -Vooral lage edelen -Afschaffing inquisitie -Verzachting kettervervolgingen -Bijeenroepen Staten-Generaal Reactie van Margaretha van Parma: tijdelijke stop van de godsdienstvervolgingen tot ze reactie krijgt van Filips ||.1566 zomer: Calvinisten zien dit als goedkeurig van hun geloof en houden hagenpreken.1566 augustus: Beeldenstorm-> katholieke kerken worden bestormd, beelden vernield en kerkschatten geroofd door calvinisten en armen.
Hertog van Alva:
-Generaal van het Spaanse leger -Katholiek -Voorstander centralisatiepolitiek -Hardhandige aanpak -Voert 10 e penning in. (10% belasting op roerende goederen)
1572: watergeuzen nemen Den Briel in.
1576: Spaanse Furie !
-Spanje is bankroet -> moeten uitgangspositie in Nederland opgeven -Spaanse leger bestond uit huurlingen -> die konden niet meer betaald worden -> plunderen Nederlandse steden.
1576: Pacificatie van Gent
-Reactie op de Spaanse furie
-Twee kwesties:
1.Politiek: Spaanse troepen uit Nederland en totstandkoming particularisme.
2.Godsdienst: In Holland en Zeeland gewetensvrijheid, in andere gewesten
godsdienstvrijheid.-Alle gewesten tekenen deze pacificatie. 3 / 4
Problemen op religieus gebied:
-In katholieke gewesten voeren de calvinisten de boventoon en verbieden het katholieke geloof.-Katholieke krijgen afkeer tegen calvinisten.-Gevolg: katholieke zuidelijke gewesten stappen uit de pacificatie -> unie van Atrecht.Unie van Atrecht 1579 -In katholieke zuidelijke gewesten werden calvinistische leiders onthoofd.
-Sloten akkoord met Filips ||:
Spaanse soldaten uit hun gewesten.Spaanse koning regeert samen met edelen.Geen calvinisten toegestaan.Unie van Utrecht 1579 -Verbond van de noordelijke gewesten.-Ieder gewest bepaald zijn eigen geloofsregels, maar niemand mag vervolg worden.-Privileges worden herstelt -Particularisme -Defensie, financiering, oorlog en buitenlandse zaken worden besproken in de Staten- Generaal.
1580: Willem van Oranje vogelvrij verklaard.
Filips pakt Willem aan op aanraden van Alva.1580: Willem schrijft apologie, en valt voor het eerst Filips persoonlijk aan en niet de slechte uitvoerders van zijn politiek.1581: Acte van Verlatinge: men ‘verliet’ Filips || en werd niet meer als koning gezien. (calvinistische invalshoek)
1584: Willem van Oranje vermoord.
1588: republiek ontstaat.
Republiek:
-Maurits van Oranje - Van Oldenbarneveld -Legeraanvoerder staatse leger - secretaris in elk gewest -Benoemd een deel van het stadsbestuur - ‘landsadvocaat’ -Stadhouder in bijna elk gewest - voorzitter Staten-Generaal
- belangrijkste politiek figuur
Kernbegrippen:
-Erfgoed - protestantisme - wereldbeeld -Katholicisme - reformatie -Kerkhervorming - renaissance Gewestelijke staten (7 gewesten) Staten-Generaal (buitenlandse zaken, oorlog + economie stadhouderraadspensionaris
- / 4
.png)