SAMENLEVEN - SOCIAAL

SJD HU Leerjaar 1

Periode B: samenleven – onderdeel sociaal

SAMENLEVEN - SOCIAAL

Psychologie voor de sociaaljuridische dienstverlener 3 e

editie samenvatting

• / 4

1

Inhoudsopgave H1 Geest, gedrag en wetenschap .................................................................................................................... 2 Kernvraag 1.1 Wat is psychologie en wat is het niet? ........................................................................................ 2 Kernvraag 1.2 Wat zijn de zes belangrijkste perspectieven van de psychologie? ............................................... 3 Kernvraag 1.3 Hoe vergaren psychologen nieuwe kennis? ................................................................................ 5 H3 Leren ......................................................................................................................................................... 8 Kernvraag 3.1 Hoe verklaart klassieke conditionering leren? ............................................................................. 8 Kernvraag 3.2 Hoe leren we nieuw gedrag door operante conditionering? ....................................................... 9 Kernvraag 3.3 Hoe verklaart de cognitieve psychologie leren? ........................................................................ 12 H6 Motivatie en emotie ................................................................................................................................ 15 Kernvraag 6.1 Wat motiveert ons? ................................................................................................................... 15 Kernvraag 6.2 Hoe worden onze motivatieprioriteiten gesteld? ...................................................................... 16 Kernvraag 6.3 Hoe motiveren onze emoties ons? ............................................................................................ 17 Kernvraag 6.4 Waar komen onze emoties vandaan? ....................................................................................... 18 H7 Persoonlijkheid ........................................................................................................................................ 20 Kernvraag 7.1 Door welke krachten wordt de persoonlijkheid gevormd? ........................................................ 20 Kernvraag 7.2 Uit welke blijvende patronen of disposities bestaat onze persoonlijkheid? .............................. 20 Kernvraag 7.3 Op welke manier helpen mentale processen bij het vormen van onze persoonlijkheid? .......... 21 Kernvraag 7.4 Welke theorieën gebruiken mensen om zichzelf en anderen te begrijpen? .............................. 25 H8 Stress, gezondheid en welzijn .................................................................................................................. 26 Kernvraag 1 Wat veroorzaakt stress? ............................................................................................................... 26 Kernvraag 8.2 Wie is het meest kwetsbaar voor stress? .................................................................................. 28 Kernvraag 8.3 Hoe kunnen we de invloed van stress op onze gezondheid verminderen? ................................ 31 H9 Sociale psychologie .................................................................................................................................. 32 Kernvraag 9.1 Hoe beïnvloedt de sociale situatie ons gedrag? ........................................................................ 32 Kernvraag 9.2 Het construeren van sociale werkelijkheid: wat beïnvloedt ons oordeel over anderen? ........... 35

• / 4

2 H1 Geest, gedrag en wetenschap

Kernvraag 1.1 Wat is psychologie en wat is het niet?

Psychologie: de wetenschap van gedrag en geestelijke processen (mentale activiteiten)

Drie categorieën psychologen:

• Experimenteel psychologen

Vormen de kleinste van de drie groepen. Ze voeren het meeste onderzoek uit dat nieuwe psychologische kennis creëert. Sommige werken bij bedrijven of onderzoeksinstellingen, maar de meeste zijn werkzaam bij universiteiten waar ze ook lesgeven.

• Docenten psychologen

Ze geven les aan studenten van professionele bacheloropleidingen en aan universiteiten.

• Toegepast psychologen

Gebruiken de kennis die door experimenteel psychologen is vergaard om problemen van mensen op te lossen door middel van trainingen, het inzetten van speciale diagnostische testen of andere psychologische interventies. Ze werken op de meest uiteenlopende plekken, waaronder op scholen, klinieken, bij bedrijven, welzijnsorganisaties, op luchthavens en in ziekenhuizen.

Specialisaties in de toegepaste psychologie:

• Arbeids- en organisatiepsychologen

§ Gespecialiseerd in aanpassingen aan de werkplek die de productiviteit en de arbeidsmoraal van de werknemers moeten maximaliseren.

• Sportpsychologen

§ Helpen atleten hun prestaties en motivatie te verbeteren, door trainingssessies te plannen en door hen te leren hun emoties onder druk te beheersen.

• Schoolpsychologen

§ Zijn deskundig op het gebied van lesgeven en leren. Zij houden zich bezig met onderwerpen op het gebied van leren, het gezin of persoonlijke omstandigheden die schoolprestaties kunnen beïnvloeden.

• Gezondheidspsychologen

§ Werken in alle sectoren van de gezondheidszorg. Hun patiënten hebben zowel psychische als lichamelijke problemen als gevolg van bijvoorbeeld een hersenbloeding.

• Klinisch psychologen

§ Helpen mensen zich aan te passen op sociaal of emotioneel gebied, of om moeilijke keuzes in relaties, hun carrière of opleiding te maken.

• Forensisch psychologen

§ Leveren hun psychologische expertise aan het wets- en rechtssysteem. Zij kunnen gevangenen testen om vast te stellen of ze vrijgelaten kunnen worden of fit genoeg zijn om voor de rechtbank te verschijnen. Ook kunnen ze verklaringen beoordelen in mogelijke gevallen van verkrachting of kindermishandeling.

• Omgevingspsychologen

§ Proberen de interactie met onze omgeving en het milieu te verbeteren. 3 / 4

3

• Gerontopsychologen

§ Zij helpen om ouderen hun gezondheid en welzijn te behouden en effectief te leren omgaan met leeftijdgerelateerde problemen. Zij beoordelen het functioneren van ouderen en verstrekken begeleiding, in overleg met cliënten, families, verzorgers en artsen.

Psychiatrie: een medisch specialisme en maakt geen deel uit van de psychologie. Psychiaters hebben een medische opleiding gevolgd. Psychiaters bekijken patiënten meestal vanuit een medische invalshoek.

Pseudopsychologie: niet onderbouwde psychologische aannamen die als wetenschappelijke waarheden worden gepresenteerd.

Kernvraag 1.2 Wat zijn de zes belangrijkste perspectieven van de psychologie?

• Biologische perspectief
• Cognitieve perspectief
• Behavioristische perspectief
• Perspectieven vanuit de gehele persoon

à Psychodynamisch à Humanistisch à Karaktertrekken en temperament

• Ontwikkelingsperspectief
• Socioculturele perspectief

Perspectief Idee Wie bepaalt gedrag? Wie? Wanneer?Biologisch perspectief

(Neurowetenschapp en en evolutiepsychologie)

Het lichaam kan apart van de geest worden bestudeerd

De hersenen, zenuwstelsel, endocriene stelsel en genen René Descartes (eerste helft 17 e eeuw) Neurowetenschappers en evolutiepsychologen (vanaf eind 20 e eeuw)

Cognitief perspectief

(Structuralisme, functionalisme, Gestaltpsychologie, cognitivisme)

De wetenschappelijke methode kan worden gebruikt om de geest te bestuderen Iemands unieke patroon van waarnemingen, interpretaties, verwachtingen, overtuigingen en herinneringen

Wilhelm Wundt en William James (eind 19 e eeuw) Gestaltpsychologen (begin 20 e eeuw) Cognitivisten (vanaf jaren zestig van de 20 e eeuw) Behavioristisch perspectief

Psychologie moet de wetenschap van observeerbaar gedrag zijn, niet van mentale processen

De prikkels in onze omgeving, en de consequenties van ons gedrag John Watson en B.F. Skinner (begin 20 e eeuw) Whole person perspectief Psychodynamische

psychologie:

Processen in onze onbewuste geest Sigmond Freud en zijn volgelingen (vanaf 1900)

• / 4