Samenvatting aardrijkskunde De Geo VWO: Globalisering

Samenvatting aardrijkskunde De Geo VWO: Globalisering

Hoofdstuk 2 De wereld: een systeem van landen en relaties

Hoofdvraag: Welke processen hebben geleid tot het huidige patroon van samenhang

tussen en verscheidenheid in relaties van de landen in het wereldsysteem?§1 De eerste contouren van het wereldsysteem

Deelvragen:

1.Hoe is het wereldsysteem in economisch opzicht opgebouwd?

2.Hoe is het patroon in het economische wereldsysteem ontstaan en welke rol speelden hegemoniale staten daarbij?

3.Hoe verschoof het economische zwaartepunt in de wereld voorafgaand aan de dekolonisatie?De wereld als systeem Een systeembenadering kan inzicht geven in de samenhang van verschijnselen en gebieden.

Wereldsysteem: samenhangend geheel van landen met hun onderlinge politieke,

culturele en economische relaties, bestaande uit kernlanden, perifere en semiperifere gebieden.Drie groepen landen

Met twee criteria deel je de landen in drie groepjes in:

Soort economische activiteiten en de omvang ervan.Soort politieke en economische relaties met andere landen.Centrumlanden: land in een hoogontwikkelde rijke regio van het wereldsysteem, waarin de economische en politieke macht is geconcentreerd. Heet ook wel kernland.Hoogontwikkeld, grote rol wetenschappelijke kennis, geavanceerde technologie, grote arbeidsproductiviteit, gediversifieerde economie, veel hoofdkantoren van internationale ondernemingen, intensieve handels- en kapitaalstromen, veel politieke macht.Semiperiferie: regio die qua economische en politieke macht een middenpositie inneemt tussen centrum en periferie. Wordt gekenmerkt door een behoorlijke industrialisatiegraad en een behoorlijke afzet van de productie in de kernregio’s van het wereldsysteem.Lager bbp/hoofd dan centrumlanden, meer arbeidsintensieve exportindustrie, hoge industrialisatiegraad, sterk georiënteerd op centrum.Periferie: regio in het wereldsysteem waar de economische activiteiten sterk zijn afgestemd op de belangen van de kernlanden. Er is een lage productiviteit en een laag inkomen per inwoner, een eenzijdige economische structuur en een fragmentarische ontwikkeling.

Fragmentarische modernisering: het naast elkaar voorkomen van moderne en

traditionele economische activiteiten in hetzelfde gebied.Sterk afhankelijk van het centrum en de semiperiferie door leveren land- en/of mijnbouwproducten en laagwaardige industriële goederen, fragmentarische modernisering.Start van de globalisering Na de Europese middeleeuwen kalfde de geopolitieke macht van de islamitische wereld af.Europese staten als Portugal, Spanje, Engeland en Nederland stichtten koloniën.West-Europa was de kernregio in de fase van het handelskapitalisme.Staat: begrensd gebied (territorium), waar de bewoners soeverein zijn en dat bestuurd wordt door een gezaghebbend orgaan.

1 1 / 2

Kolonialisme: systeem waarin vooral Europese landen (overzeese) gebieden

bezetten uit economische en/of strategische overwegingen of als potentieel vestigingsgebied.Europese machtsuitbreiding De industrialisatie van de kernregio vergrootte de macht in het wereldsysteem. De exploitatiekoloniën, waar spoorwegen aangelegd werden, leverden grond- en hulpstoffen en energiebronnen.De koloniën importeerden industrieproducten en ambachten verdwenen er.Succes

Vooral twee factoren zorgden voor succes van Europa:

De kapitalistische markteconomie.De stimulerende rol van de overheid in West-Europa. Bijvoorbeeld de uitbouw van de infrastructuur door afromen van de winsten uit de periferie.Vestigingsgebieden voor Europeanen Uit de dertien vestigingskolonies aan de oostkust van Noord-Amerika ontwikkelde zich de Verenigde Staten van Noord-Amerika.De VS werd een tweede geïndustrialiseerde kernregio in de wereld.Grotendeels voor voedselproductie  spoorlijnen voor de afvoer van landbouwproducten naar oostelijke kuststeden.De VS en enkele andere vestigingskolonies speelden een belangrijke rol in de Europese voedselvoorziening, zoals Argentinië, Zuid-Brazilië, Zuid- Afrika, Australië en Nieuw Zeeland.Hegemoniale staten In de tweede helft van de 19e eeuw ontstond het imperialisme.Imperialisme: proces waarbij landen hun macht in andere delen van de wereld willen uitbreiden door gebieden te veroveren en te controleren.Nog niet door Europa onderworpen gebieden werden om strategische of economische redenen aan het eind van de 19e en begin 20e eeuw volledig en (willekeurig) opgedeeld.Eerste hegemoniale landen waren Spanje en Portugal.Hegemoniale staat: staat die met economische, financiële, politieke en militaire middelen een dominerende (overheersende en beslissende) rol speelt in het wereldsysteem.Groot-Brittannië werd toen de hegemoniale staat, met als concurrenten Duitsland, Frankrijk, Nederland en de V.S.Dekolonisatie De dekolonisatie in Latijns-Amerika vond vooral plaats in de 19 e eeuw. Pas na de Tweede Wereldoorlog volgden Aziatische en Afrikaanse staten.

Dekolonisatie: het staatkundig soeverein worden van een vroegere kolonie.

De multinationale ondernemingen hielden de internationale arbeidsverdeling in stand. Men spreekt over neokolonialisme.Multinationale ondernemingen: onderneming met vestigingen in landen verspreid over de hele wereld.Dekolonisatie verzwakte de hegemoniale positie van Groot-Brittannië, deze werd overgenomen door de VS.Politiek en economisch zwaartepunt verschoven in de wereld.Europeanisering

• / 2