Samenvatting boek: Schematherapie: een praktische

Samenvatting boek: Schematherapie: een praktische handleiding

Door: Arntz, A. R., & Jacob, G. (2021)

Hoofdstuk 1 – Uitgangspunten Therapievorm voor cliënten die onvoldoende baat hadden bij klassieke CGT, gezien de moeilijke interpersoonlijke patronen die wisselend of persisterend konden zijn. Denk aan mensen met persoonlijkheidsstoornissen.Zeer gestructureerd en stoornisoverschrijdend psychotherapeutisch model waarbij dezelfde interventies gebruikt kunnen worden voor diverse modi.De focus ligt op de volgende 3 onderwerpen

• Problematische emoties die aangepakt worden met ervaringsgerichte interventies

zoals 2-stoelendialoog en imaginaire rescripting. Aandacht voor deze emoties is belangrijk omdat deze zorgen voor problematische patronen die terugkeren waaronder bij BPS bijvoorbeeld de intense zelfhaat.

• Biografische aspecten waarbij cliënten worden gevalideerd en leren te begrijpen

welke jeugdervaringen hun problematische patronen hebben veroorzaakt, naast dat huidige patronen een logisch gevolg zijn van disfunctionele omstandigheden. Het is hierbij niet noodzakelijk om alle ervaringen uit het verleden door te werken binnen de therapie.

• Therapeutische relatie waarin ‘limited reparenting’ belangrijk is, waarbij de

therapeut een ouderrol op zich neemt en warmte en zorg toont afgestemd op de problematiek en schema’s. Hiermee ruimte voor openheid en pijnlijke gevoelens.Daarnaast oefenterrein voor nieuwe patronen.

1.1 Disfunctionele schema’s Zijn patronen die zowel cognitief, herinneringen, waarnemingen als ook gedragingen en interpersoonlijke verhoudingen beïnvloeden, welke ontstaan zijn door onvoldoende of te veel vervulling van de behoeften van een kind.Enerzijds ontstaan doordat behoeften gefrustreerd worden in het bijzonder m.b.t.interpersoonlijk contact en veilige hechting en anderzijds ook als kinderen te veel verwend worden.Ontstaan in de kinderjaren.Bij activering gaat dit hand in hand met intense emoties Alleen of combinatie van schema’s 18 schema’s verdeeld in 5 schemadomeinen.Verstoorde emotionele ervaringen met beperkingen in functioneren met als gevolg een psychische stoornis.

1.1.1 Schemadomein: onverbondenheid & afwijzing

 Hechtingsproblemen op de voorgrond. Gebrek aan veiligheid en betrouwbaarheid. Schema’s: verlating / instabiliteit, wantrouwen / misbruik, emotionele verwaarlozing, minderwaardigheid / schaamte, sociaal isolement / vervreemding.

(1) Schema: verlating & instabiliteit

Het idee altijd weer in de steek gelaten te worden door jeugdervaring op gebied van verlaten worden of dit gevoel te hebben.“Relaties zijn nooit blijvend” Angst om door anderen in steek gelaten te worden.Soms ook onrealistische grote zorgen over verlies en verlating.Vaak partners die juist onbetrouwbaar zijn (schema-bevestigend)

(2) Schema: wantrouwen/misbruik

Arntz, A. R., & Jacob, G. (2021). Schematherapie: een praktische handleiding. Uitgeverij Nieuwezijds. - Samenvatting geschreven door: Brian Gerrits 1 / 4

Bedreigende of kwetsende ervaringen in de jeugd waardoor zij de verwachting hebben gebreken dat anderen hun slecht zullen behandelen, vernederen of opzettelijk misbruiken.Altijd op hun hoede.Vriendelijk zijn zorgt voor wantrouwen.Angst voor bedreiging met name in sociale situaties.Vaak geschiedenis van seksueel, fysiek, emotioneel en verbaal misbruik.(waaronder ook pesten) Dit schema gaat vaak gepaard met het schema minderwaardigheid/schaamte.

(3) Schema: emotionele verwaarlozing

Ervaren vaak dat in principe hun jeugd oké was, echter hebben onvoldoende liefdevolle zorg, geborgenheid en aandacht ervaren.Geen intense emoties, maar juist afwezigheid van geborgen en geliefd voelen.Omgeving merkt dit vaak eerder op Anderen kunnen niet dichtbij komen en hen bereiken.Nemen gezien worden, mogen of aardig vinden niet waar (emotionele- deprivatieschema) Pas bij overvraging problematisch voor cliënt zelf.

(4) Schema: minderwaardigheid/schaamte

Ervaren vaak dat ze ongewenst of minderwaardig zijn door ervaringen van afwijzing en vernedering.Gevoel dat ze geen aandacht, liefde en respect verdienen, als ze dit ontvangen kunnen ze dat moeilijk geloven.Diepe gevoelens van schaamte Vaak voorkomend bij mensen met BPS i.c.m. schema ‘wantrouwen/misbruik’

(5) Schema: sociaal isolement/vervreemding

Hebben het gevoel er niet bij te horen en anders te zijn dan andere mensen, door isolatie, geen deelname aan verenigingsleven of het spreken van andere taal/dialect bijv.Voelen zichzelf een buitenstaander ondanks omgeving anders ervaart.Verschil in afkomst.Komt vaak voor in combinatie met het schema ‘minderwaardigheid/schaamte’ Alleen voelen in sociale situaties/groepen

1.1.2. Schemadomein: verzwakte autonomie & verzwakte prestaties

 Geen vertrouwen in eigen kunnen  Onzekerheid, niet-zelfstandig, weinig tot geen autonomie  Moeite met het nemen van beslissingen, vanuit angst het verkeerde te doen, te falen of het in gevaar brengen van relaties. Schema’s: afhankelijkheid/onbekwaamheid, kwetsbaarheid ziekte & gevaar, verstrengeling/kluwen, mislukking

(6) Schema: afhankelijkheid/onbekwaamheid

Dit schema komt in therapie pas later naar boven omdat deze cliënten vaak aangepast zijn en goed meewerken, echter er komt later weinig van de grond. Vaak bij cliënten die al vaak niet succesvolle trajecten hebben doorlopen.Voelen zich vaak hulpeloos en ervaren dat ze het leven niet aan kunnen zonder ondersteuning van anderen. Nemen vaak weinig eigen verantwoordelijkheid.Vroeger werden te hoge eisen gesteld, ook van sociale aard waarbij ze bijvoorbeeld voor een zieke ouder moesten zorgen.Ook bij mensen waarbij ouders weinig toevertrouwden aan cliënten en weigerden hen los te laten en gingen ze door met de kinderen helpen.Meestal mensen met afhankelijke persoonlijkheidsstoornis.Meestal steun gemist van belangrijke steunfiguren of onvoldoende uitgedaagd.Arntz, A. R., & Jacob, G. (2021). Schematherapie: een praktische handleiding. Uitgeverij Nieuwezijds. - Samenvatting geschreven door: Brian Gerrits 2 / 4

(7) Schema: kwetsbaarheid voor ziekte & gevaar

Hebben vaak in hun jeugd een moeder of grootmoeder gehad welke extreem voorzichtig was, zich voortdurend zorgen maakte en waarschuwde.Angst voor rampspoed, ziekten of andere onverwachte dingen.Vaak bij hypochondrie en GAS Vroeger bijv. nooit ongewassen fruit eten, vaak handen wassen Vaak indirect of direct bij slachtoffers van bedreigende en oncontroleerbare spelingen van het lot.Vaak hebben ouders zelf OCS of andere klachten

(8) Schema: verstrengeling/kluwen

Zijn nauwelijks in staat zichzelf als individu te ervaren en hebben weinig ontwikkeld identiteitsgevoel.Rugdekking van belangrijke anderen nodig Hechte relaties en sterke emotionele binding met personen waarmee zijn verstrengeld.Niet in staat eigen beslissingen te nemen en eigen gevoelens te herkennen.Wordt vaak als positief en niet als een probleem ervaren.Vaak mensen met OCS.

(9) Schema: mislukking

Het gevoel nooit succes te kunnen halen of minder kan en talenten heeft dan de meeste andere mensen.Op school of thuis veel kritiek ervaren Perfectionistische en prestatiegerichte activiteiten die verwacht worden (vaak ook door het zien bij een rolmodel of broers/zussen die het beter doen) Veeleisende en stressvolle situaties worden vaak vermeden, met als gevolg dat het schema weer wordt bevestigd.

1.1.3. Schemadomein: verzwakte grenzen

Moeite om aan grenzen te houden of discipline op te brengen, vaak door te strakke en rigide grenzen of juist grenzeloosheid en verwenning. Vaak een verwende of eisende houding

(10) Schema: zich rechten toe-eigenen

Beschouwen zichzelf als bijzonder en vinden dat zich niets hoeven aan te trekken van regels. Werden vaak op voetstuk geplaatst; verwend en kregen te horen dat ze bijzonder waren.Belemmerd of afgeremd worden vinden ze verschrikkelijk NPS-trekken Streeft naar macht, controle en concurrentie Vader vaak macht en prestatie-georiënteerd en hen werd dit ook geleerd.

(11) Schema: gebrek aan zelfbeheersing/discipline

Nauwelijks frustratie verdragen en hebben problemen om zichzelf te beheersen, door weinige richtlijnen voor zelfdiscipline te hebben gekregen in hun jeugd.Weinig geduld Lopen kantjes ervan af Egoïstisch, eigen welbevinden op voorgrond Vaak jeugdervaringen waarbij verwaarlozing of misbruik plaatsvond.

1. 1.4. Schemadomein: gerichtheid op de ander

Laten zich leiden door behoeften, wensen, meningen van anderen. Ze zijn vaak aangepast, voelen zich verantwoordelijk voor anderen en zijn vooral bezig met anderen tevreden te stellen. Voldoen meestal secundair aan andere schema’s zoals onverbondenheid afwijzing of wantrouwen/misbruik, met als doel hiermee om kunnen gaan.Arntz, A. R., & Jacob, G. (2021). Schematherapie: een praktische handleiding. Uitgeverij Nieuwezijds. - Samenvatting geschreven door: Brian Gerrits 3 / 4

(12) Schema: onderwerping

De ander heeft de overhand en richten zich op wensen en verwachtingen van de ander.Moeite om hun eigen behoeften te voelen en benoemen, zelfs in therapie.

(13) Schema: zelfopoffering

Zijn gericht op het vervullen van de behoeften van anderen en voelen zich schuldig als ze zich richten op eigen behoeften.Vaak bij hulpverleners Steeds dezelfde mensen offeren zich op om taken of verantwoordelijkheden op zich te nemen gepaard gaande met veel inspanning en weinig erkenning en beloning.Verschil met het schema onderwerping, is dat dit niet gaat over volledige aanpassing.

(14) Schema: goedkeuring en erkenning zoeken

Willen bij anderen een goede indruk maken en zijn vooral bezig met hun uiterlijk, presentatie, sociale status etc.Niet persé de beste willen zijn zoals bij NPS

Doel: verzekeren van lof en erkenning van anderen.

Mening van anderen gecombineerd met de behoefte aan status en erkenning zorgt ervoor dat eigen behoeften en wensen naar achtergrond verdwijnen.

1.1.5. Schemadomein: overmatige waakzaamheid en inhibitie

Voorkomen van spontane emoties en behoeften voelen of tonen. In jeugd vaak negatieve ervaringen waarbij ouders spotten met de emoties waardoor zij zich zijn gaan schamen voor hun emoties. Ontstaan ook doordat er weinig waarde werd toegekend aan plezier en spontaniteit. Intense emotionele ervaringen gaan vermijden (vaak die van anderen)  Aard van straffen, teleurstelling en boosheid toonden is van invloed op schema’s meedogenloze normen en bestraffende houding.

(15) Schema: negativiteit en pessimisme

Zien overal het slechte, negatieve of problematische van in en hebben dus negatieve kijk op de wereld. Ouders vaak model voor deze negatieve kijk.Angst om fouten te maken.Bezig met teleurstellingen, ongelukken en pijnlijke situaties Vallen bij positieve herstructurering meestal terug in hun negatieve kijk Risico op tegenoverdracht

(16) Schema: emotionele geremdheid

Ervaren angst bij het tonen van gevoelens of spontaniteit en gevoelens worden ook onbelangrijk en onnodig gevonden, maar werden ook vaak als bedreigend of overweldigend ervaren.Vaak in jeugd belachelijk gemaakt wanneer emoties toonden Vaak was de manier hoe omgegaan werd met emoties te heftig en moeilijk om mee om te gaan.

LET OP: het is belangrijk om te weten of het bedreigend of belachelijk

gevonden werd.

(17) Schema: meedogenloze normen/overdreven kritisch

Gevoel permanent onder druk te staan om dingen af te maken en doelen te bereiken.Overal de beste in willen zijn.Zwaar om plezierige of niet-prestatiegerichte activiteiten te doen.Rigide en perfectionistisch Arntz, A. R., & Jacob, G. (2021). Schematherapie: een praktische handleiding. Uitgeverij Nieuwezijds. - Samenvatting geschreven door: Brian Gerrits

• / 4