Samenvatting De mijne zijn de liefste

Samenvatting De mijne zijn de liefste Dynamieken in samengestelde gezinnen Inleiding Het aantal samengestelde gezinnen in Nederland neemt jaarlijks toe. Dit boek richt zich op de effecten van het hele stiefsysteem. Een stiefsysteem is gebouwd op een fundament van rouw en bestaat uit de brokstukken van een of meerdere gezinnen, maar vaak ook op eerdere verliezen in het leven. Vaak krijgen de kinderen de schuld wanneer er iets in het stiefsysteem niet loopt.Volwassenen hebben de taak wijs om te gaan met alle verschillende dynamieken in het stiefsysteem.Als volwassenen naar hun eigen situatie kijken en daarbij de spiegel gebruiken voor hun eigen ontwikkeling, kan dat alleen maar bijdragen aan een steviger fundament onder het nieuwe stiefsysteem.

Hoofdstuk 1 Het samengestelde gezin: de feiten

We spreken van een samengesteld gezin als één of beide volwassenen kinderen hebben uit een eerdere relatie. Samengesteld verwijst naar het fundament van het gezin. Twee biologische ouders zijn uit elkaar gegaan. Als één van de ouders een nieuwe relatie krijgt, kan er een nieuw ‘gezin’ gaan ontstaan. Dat samengestelde gezin bestaat uit elementen van de eerdere kerngezinnen; vandaar de term ‘samengesteld gezin’.In Nederland zijn er ongeveer 187.000 samengestelde gezinnen. Het aantal loopt flink op. Enkele

gegevens:

-1 op de 3 huwelijken loopt stuk -Ieder jaar zijn er eer dan 33.000 kinderen betrokken bij een scheiding -Jaarlijks worden ruim 6.000 kinderen wees -Meer dan de helft van de tweede en volgende huwelijken en samenwoonrelaties valt uiteen -2/3 van de samengestelde gezinnen strandt binnen 5 jaar Er zijn enkele onderzoeken gedaan naar de beleving en ervaringen van kinderen in samengestelde

gezinnen. Uitkomsten uit deze onderzoeken zijn onder meer:

-Kinderen in vadergezinnen (vader met stiefmoeder) hebben meer problemen dan kinderen in moedergezinnen (moeder en stiefvader).-Kinderen met een stiefouder scoren lager op de Cito-toets.-Kinderen uit stiefgezinnen gaan eerder uit huis dan kinderen die bij hun eigen ouders wonen.

1.1 De complexiteit van een samengesteld gezin Een samengesteld gezin is gebouwd op een fundament van rouw. Er is altijd iets aan voorafgegaan wat kapotging: het is gebouwd op de ‘resten’ van één of twee eerdere gezinnen. Juist dat brokkelige fundament is wat het extra lastig maakt om van het nieuwe gezin een succes te maken.Tot nu toe werd in literatuur over stiefgezinnen gezegd dat het vormen van een stiefgezin vier tot zeven jaar duurt. Als je door deze periode heen bent, dan is de kans van slagen groter.Vaak verloopt het proces van samenstellen moeizaam. Samen een nieuw gezin worden is bijzonder complex, waardoor er weer een breuk dreigt. Duizenden kinderen die opgroeien in deze gezinnen krijgen tijdens hun jeugd niet altijd voldoende vertrouwen in het bestaan van duurzame relaties. Zij ervaren dat het steeds verkeerd afloopt. 1 / 3

Hoofdstuk 2 Van gezin naar systeem De start van een samengesteld gezin verschilt in niets van de start van een kerngezin. Toch worden verschillen al snel zichtbaar. Als er op een bepaald moment besloten wordt samen in één huis verder te gaan, blijkt al snel dat samenstellen geen gemakkelijke opgave is. Niet alleen liggen er uitdagingen op logistiek vlak, maar ook worden er op allerlei manieren geprobeerd afspraken te maken, maar is het net alsof het maken van afspraken constant op de proef wordt gesteld. In een uiterste poging wordt er een Stiefplan geschreven, met daarin duidelijke afspraken. Het blijft hard werken en het verlangen naar rust wordt steeds groter.

2.1 Samengestelde gezinnen Een samengesteld gezin is in een gezin waarvan één of beide partners kinderen heeft uit een eerdere relatie. De andere biologische ouder van het kind (de kinderen) is ofwel overleden, ofwel ex-partner na scheiding of is de donor van het kind (en niet in de ouderrol aanwezig in het leven van het kind).De leeftijden van de kinderen kunnen variëren, net als het aantal kinderen. Ook de eventuele zwangerschappen en kinderen die niet meer thuis wonen, kunnen gerekend worden tot het samengestelde gezin.

2.2 Juridische positie Op het moment dat je trouwt of een geregistreerd partnerschap aangaat met de moeder of vader van een minderjarig kind dat bij haar of hem ingeschreven staat, word je juridisch stiefouder. Dat wil zeggen dat je de plicht hebt naar draagkracht mee te betalen aan de opvoeding en verzorging van de minderjarige kinderen van je partner. Als het kind ouder is dan 18 jaar is de stiefouder verplicht mee te betalen aan de kosten voor studie en levensonderhoud totdat hij of zij de leeftijd van 21 jaar heeft bereikt. Dit geldt alleen wanneer het kind deel uitmaakt van het gezin van de stiefouder. Naast de onderhoudsplicht heeft de stiefouder (ook de ongetrouwde) ook een opvoedplicht. In tegenstelling tot de plichten die stiefouders aangaan, hebben ze geen zeggenschap over de stiefkinderen en nauwelijks rechten. Die kunnen alleen opgeëist worden bij lange zorgrelaties door inschakeling van een rechter.

2.3 De nieuwe kijk: van kerngezin naar stiefsysteem

Als biologische ouder kun je geen afscheid nemen van elkaar; je blijft allebei ouder van je kind(eren) (ook als één van de ouders niet meer leeft).Als nieuwe partners ga je een samenlevingsrelatie aan.Omdat beide partners kinderen hebben, horen die kinderen bij de nieuwe samenlevingsrelatie.De kinderen in de nieuwe samenlevingsvorm houden hun biologische ouders (ook als één van de ouders niet meer leeft).Een kerngezin is een meer gesloten systeem met daarbinnen duidelijke rollen: vader, moeder, kinderen. Het stiefgezin is een open systeem met veel meer rollen, zoals een vader en een stiefvader, een broer, stiefbroer, halfbroer.De dynamiek in het huis waar een nieuwe samenlevingsvorm wordt gecreëerd, wordt mede bepaald door meer mensen dan alleen de mensen die in het huis wonen. Daarom wordt er liever gesproken van een stiefsysteem. De term ‘systeem’ geeft aan dat we te maken hebben met een groep mensen die elkaar wederzijds beïnvloeden en die een geïntegreerd geheel vormen. Dit systeem bestaat uit: -Twee partners, waarvan in elk geval één van beiden kinderen heeft -Biologische vader(s) en moeder(s) (dus de ex-partners) -Schoonfamilie en stieffamilie 2 / 3

De betekenis die wij aan het woord stief geven is ‘vreemd, er niet bij horen, geen bloedband hebben’. Aan het deel stiefouder kleven bepaalde onrealistische verwachtingen. Ook voor kinderen schept de verwarring: ‘Ik heb toch al een vader?’. Om ook hier de werkelijkheid recht te doen, spreken we liever van stiefverzorger. Door de termen stiefgezin, stiefvader, stiefmoeder los te laten, komt er ruimte om opnieuw invulling te geven aan de rollen die horen bij de plek die je inneemt ten opzichte van elkaar. Die plek is niet belast met allerlei verwachtingen en kan met elkaar bepaald worden.Hoofdstuk 3 Systemische wetmatigheden De uitdaging voor alle personen in het stiefsysteem is om te kijken naar wie ze zijn ten opzichte van de ander in deze nieuwe samenlevingsvorm. Het proces waarin ze met elkaar tot nieuwe afspraken komen, blijkt bij geslaagde stiefsystemen een steeds weer terugkerend gespreksonderwerp.Systeem: ‘een groep mensen die elkaar wederzijds beïnvloeden en die een geïntegreerd geheel vormen’.Er zijn drie universele wetmatigheden die leidend blijken te zijn in de wijze waarop we in nieuwe systemen afspraken kunnen maken over onze positie ten opzichte van elkaar. Dit geldt dus ook voor stiefsystemen. Als niet voldaan wordt aan deze wetmatigheden, wordt blijvende onrust en disbalans in het systeem ervaren.

De universele wetmatigheden/basisbehoeften:

• De behoeft om ergens bij te horen
• De behoefte aan een evenwicht in het geven en nemen
• De behoefte aan ordening

3.1 Iedereen heeft behoefte om ergens bij te komen Ieder mens wil ergens bij horen; dat is een oergegeven. In het kerngezin hoor je vanwege de bloedband automatisch bij het gezin en de verdere familie. ‘Kinderen passen zich zondermeer aan, aan de groep waarin ze geboren zij worden en binden zich aan deze groep met een volharding’. Lid zijn van een groep (in dit geval een gezin) uit zich onder andere in bepaalden gebruiken en gewoontes, bijv. we eten om zes uur aan tafel. We hebben het vaak over onbesproken regels, die duidelijk en voorspelbaar zijn en daardoor veiligheid en houvast bieden. Op het moment dat een groep uit elkaar dreigt te vallen, zijn deze gebruiken een houvast. Op het moment dat we het creatieproces van de nieuwe samenlevingsvorm aangaan, zijn deze regels en gebruiken met name voor kinderen erg belangrijk. Zij zorgen voor een gevoel van geborgenheid, veiligheid en houvast.Kinderen reageren (heftig) op alles wat deze veiligheid en dus hun vertrouwde omgeving in gevaar brengt.In het stiefsysteem hoor je in de basis niet bij elkaar. Ondanks dat we het idee hebben dat er opnieuw een gezin gevormd wordt, blijkt het wezenlijk anders te voelen. Dit zien we het eerst in het gedrag van de kinderen. Vaak is het een uiting van een gevoel waar een kind geen woorden aan kan geven. Het kind is bijvoorbeeld heel stil, plast weer in bed of is vervelend. Veel van dit soort gedragingen (door de buitenwereld vaak bestempeld als ‘probleemgedrag’) kunnen te maken hebben met een diep verlangen om ergens bij te horen. Onbewust is het een poging om de oude groep (het kerngezin) waar hij in de basis thuis hoorde bij elkaar te houden.De dynamiek maakt dat het kind wil dat de stiefverzorger uit te stoten om de oorspronkelijke groep in tact te houden. Het is van belang te erkennen dat de nieuwe partner van de biologische ouder niet bij het kerngezin hoort, maar wel onderdeel van het stiefsysteem is.

• / 3