Samenvatting Toelatingstoets Geschiedenis

Samenvatting Toelatingstoets Geschiedenis

Tijdvak 1: Tijd van jagers en boeren (tot 3000 v.C)

Levenswijze van jagers-verzamelaars oUit de periode van jagers-verzamelaars kennen we geen schriftelijke bronnen, maar door allerlei voorwerpen en overblijfselen (bv werktuigen van botten en vuurstenen).Door de voorwerpen en overblijfselen hebben we wel een beeld van de mensen die toen leefden.oDe jagers-verzamelaars leefden van de jacht en het verzamelen van voedsel.Ze waren dus afhankelijk van de natuur.oZe volgden het wild en hadden een nomadisch bestaan (nomadisch bestaan ->zijn mensen of bevolkingsgroepen die geen vaste woon- of verblijfplaats hebben en doorgaans mee met hun vee rondtrekken).oHun kunstuitingen bestonden uit kleine beeldjes en grotschilderingen.oHet leven van de eerste bewoners van Europa werd vooral bepaald door de ijstijden IJstijden -> koude perioden die werden afgewisseld door minder koude perioden.oZe jaagden op de toendra’s vooral op de mammoeten en rendieren.Toendra’s -> een gebied zonder hoge plantengroei grenzend aan een poolgebied.

Nederland: rendierjagers

oIn ons land trokken van 1200 tot 8000 v.C. rendierjagers (nomaden) door het land.Dat waren mensen die leefden van de jacht op rendieren.oVanaf 8000 v.C. werd het warmer in ons land en trokken de rendieren en de rendierjagers naar het noorden (noorden is het kouder).De enige sporen die ze achtergelaten hebben zijn sporen van hun kampen.Ontstaan van landbouw oDe eerste landbouw ontstond in het Midden-Oosten.oDe overgang van jagen-verzamelen naar akkerbouw en veeteelt deed zich het eerst voor de omstreeks 7000 v.C.oIn plaats van rond te trekken, vestigden mensen zich nu op een plek. Dus een vaste veilige woonplek.oZe zetten de natuur naar hun hand (het precies (laten) doen zoals hun het willen).Ze hadden ook meer bezit dan jagers-verzamelaars, zoals aardewerk.Verspreiding landbouw oVanuit het Midden-Oosten verspreidde de landbouw zich over Europa.oDe eerste landbouwers in de lage landen waren Bandkeramiekers (5300 – 4900 v.C.).Zij vestigden zich op de lössgronden in het huidige Zuid-Limburg.Zij hebben de naam Bandkeramiekers gekregen door hun aardewerk.oDe eerste agrarische samenleving boven de grote rivieren was die van de hunebedbouwers (3400 – 2850 v.C.).Zij behoorden tot de Trechterbekercultuur, genoemd naar het aardewerk. 1 / 5

De belangrijkste sporen van deze cultuur zijn de overblijfselen van hun graven, de hunebedden die te vinden zijn op het Drents plateau.De hunebedden zijn gemaakt van grote stenen die tijdens de ijstijd vanuit Scandinavië door het ijs werden aangevoerd.oVan mensen uit de prehistorie weten we dat ze geloofden in een leven na de dood door vondsten van grafgiften in graven uit die tijd.oZesduizend jaar geleden werd in Midden-Oosten het schrift ontwikkeld op kleitabletten.Daarmee kwam in het Midden-Oosten een eind aan de prehistorie.

Tijdvak 2: Tijd van Grieken en Romeinen (3000 v.C. – 500)

De Grieks-Romeinse cultuur oDe Grieks-Romeinse cultuur werd de heersende cultuur in de landen aan de Middellandse Zee en in Europa.oIn de vele landen die de Romeinen veroverd hebben, staan nu nog restanten van

gebouwen uit de Grieks-Romeinse cultuur zoals:

Aquaducten Villa’s Badhuizen met heteluchtverwarming Amfitheaters (waar gladiatorengevechten gehouden werden) Triomfbogen Theaters Tempels

oOok zijn uit die tijd kunstwerken bewaard gebleven, zoals:

Beeldhouwwerken Mozaïekvloeren oDe Romeinen geloofden in vele goden die zij in tempels vereerden.oIn het Romeinse Rijk werden op vele plaatsen steden gebouwd.oSlavernij was een belangrijk onderdeel van de Romeinse samenleving.Beïnvloeding van het Germaanse cultuur oDoor veroveringen groeide het dorpje Rome in duizend jaar (circa 750 v.C. tot circa 400 n.C.) uit tot een machtig wereldrijk dat onder andere de hele Middellandse Zee omvatte.oJulius Caesar speelde hierin met zijn veroveringen van Gallië een belangrijke rol.oIn alle landen die door de Romeinen bezet werden, voerden ze hun wetten en bestuur in.oDoor de verbeterde veiligheid nam de handel toe en ontstonden steeds meet ambachten. De agrarische cultuur van de Germanen veranderde langzaam in een agrarische-stedelijke cultuur.Agrarische cultuur -> Een landbouwsamenleving of agrarische samenleving is een samenleving waar de meerderheid van de bevolking leeft van het verbouwen van gewassen en het houden van vee. Landbouwsamenlevingen ontwikkelden zich uit jagerssamenlevingen en horticulturele samenlevingen.Grenzen 2 / 5

oDe noordelijke grens van het Romeinse Rijk werd gevormd door de Rijn en de Donau en een verdedigingsline die beide rivieren verbond.Die grens van het Romeinse Rijk werd de Limes genoemd.oIn de lage landen werd de grens vervormd door de rivier de Rijn. Deze grens die werd bewaakt door wachttorens en versterkte nederzettingen.oBovendien werd er een goed wegennet in het rijk aangelegd om legers te kunnen verplaatsen.oDe Romeinen werkten vaak samen met de plaatselijke bevolking.oIn de Lage Landen waren dat onder meer de Bataven (in de huidige Betuwe).oTen zuiden van de grote rivieren bouwden de Romeinen grote landbouwbedrijven met villa’s.oDe invloed van de Romeinse cultuur op niet-Romeinse volkeren wordt romanisatie genoemd, bv de kennismaking met het Romeinse geloof, geld, schrift en glaswerk.oIn onze omstreken werd het schrift geïntroduceerd door de Romeinen omstreeks 50 v.C.Door deze geschreven bronnen kwam er een einde aan de prehistorie in de Lage Landen.Ontstaan van het Christendom oIn Palestina ontstond het christendom op basis van de boodschap van Jezus, die in de Bijbel is opgenomen.oJezus werd ongeveer 30 n.C. door de Romeinen gekruisigd. Na zijn kruisiging verspreidde het christendom zich over het Romeinse Rijk.De Romeinen vervolgden de christenen, omdat de christenen de keizer niet als god wilden vereren.oIn de vierde eeuw na Christus werd het christendom in het Romeinse Rijk toegestaan door keizer Constantijn.

Tijdvak 3: Tijd van monniken en ridders (500 – 1000)

Verspreiding van het Christendom oMissionarissen probeerden het christendom vanuit het huidige Engeland naar de Lage Landen te brengen.oTwee beroemde zendelingen waren Willibrord (hij werkte in de omgeving van Utrecht) en Bonifatius (hij werkte in Friesland).oEr werden kerken en kloosters gebouwd van waaruit het christendom zich verspreide.oDe monniken in de kloosters waren de bewaarders van de schriftelijke cultuur. In rijk versierd handschrift kopieerden zij vele boeken.oDe Franken waren het eerste Germaanse volk dat zich bekeerde tot het christendom.Door veroveringen kreeg dit volk de macht over een groot gebied.Zo verspreidde het christendom zich in grote delen van West-Europa.Het ontstaan van het Islam oIn het jaar 622 ontstond in Mekka de islam.oDe stichter van dit geloof was de Arabische koopman Mohammed. Zijn boodschap werd opgeschreven in de Koran Koran is het heilige boek van de moslims. 3 / 5

Verspreiding van de islam oDe islam verspreidde zich, na de dood van Mohammed in 632, doordat delen van Azië, Afrika en Europa werden veroverd.oVolgens de ‘heilige oorlog’ is het de taak van moslims hun geloof te verspreiden.Hofstelsel, Leenstelsel en Horigheid oDoor de invallen van Germaanse stammen uit het noorden en oosten moest het Romeinse leger zich uit de veroverde gebieden terugtrekken.Deze tijd wordt ook wel de tijd van de volksverhuizingen genoemd.oHet vertrek van de Romeinen had belangrijke gevolgen voor de economie en de veiligheid. Zo waren er regelmatig aanvallen door de Noormannen.oOmstreeks 800 kwam Karel de Grote aan de macht.Karel de Grote was een belangrijke Frankische vorst.Deze vorst wist zijn rijk enorm uit te breiden.oHet was opgedeeld in gebieden die bestuurd werden door edelen en bisschoppen, die als leenmannen (vazallen) van de koning (leenheer) en stuk grond als leen hadden gekregen -> leenstelsel of feodale stelsel.Deze leenmannen droegen zich later steeds meer als onafhankelijke vorsten.oLeenstelsel -> is een bestuursvorm waarbij de leenheer zich van de persoonlijke afhankelijkheid van zijn vazallen of leenmannen verzekerde door het uitgeven van lenen.oOp de zelfvoorzienende landgoederen van de leenmannen werkten boeren.Deze boeren waren als horigen aan het land verbonden en hadden verplichtingen aan de landbezitter -> hofstelsel.Ze moesten niet alleen diensten voor hun heer verrichten, maar ook op vastgestelde tijden producten leveren.In ruil daarvoor kregen ze bescherming.

oIn die tijd ontstonden 3 maatschappelijke standen:

De adel De geestelijkheid De boeren

Tijdvak 4: Tijd van steden en staten (1000 – 1500)

Ontstaan van steden oBetere landbouwtechnieken, zoals het drieslagstelsel, zorgden voor hogere landbouwopbrengsten. Door deze opbrengsten groeide de bevolking.oBoeren konden hun producten gaan verhandelen. Dat gebeurde meestal op knooppunten van rivieren en wegen, bij kastelen of bij kloosters.Zo ontstonden marktplaatsen waar handel werd gedreven en waar ambachtslieden de producten van de boeren konden bewerken.Rond deze marktplaatsen ontstonden steden.oDe ambachtslieden in de steden sloten zich aan bij een gilde om elkaar te ondersteunen.oEen gilde stelde ook regels op waaraan de ambachtslieden zich moesten houden.oNa een opleiding werd een leerling erkend als vakman met de titel ‘gezel’ en na het doen van de gilde- of meesterproef kreeg hij de titel ‘meester’.oIn de 13 e eeuw sloten handelaren en steden in Noord-Europa een samenwerkingsverband om zo hun handel te beschermen en uit te breiden. 4 / 5