Samenvatting......................................................................................................................3

• / 4

Inhoud Samenvatting......................................................................................................................3

• Inleiding...........................................................................................................................4

1.1 Aanleiding - Lvb........................................................................................................................4 1.2 Praktijkprobleem – overlast gevend gedrag.............................................................................5 1.3 Onderzoeksdoel........................................................................................................................5 1.4 Vraagstelling.............................................................................................................................5 1.5 Maatschappelijke relevantie....................................................................................................5 1.6 Beroepsrelevantie....................................................................................................................6 1.7 Begripsafbakening....................................................................................................................6 1.8 Leeswijzer.................................................................................................................................6

• Context............................................................................................................................7

2.1 Overlast in Nederland...............................................................................................................7

2.1.1 Prevalentie overlast..................................................................................................................................7

2.1.2 Aanpak van overlast in Nederland...........................................................................................................8

2.1.3 Betrokken instanties.................................................................................................................................8

2.1.4 Wetgeving bij overlast..............................................................................................................................9

2.2 Lvb in de samenleving.............................................................................................................11

2.2.1 Definitie lvb.............................................................................................................................................11

2.2.2 Prevalentie lvb........................................................................................................................................12

2.2.3 Vermaatschappelijking...........................................................................................................................13

2.2.4 Maatschappelijke participatie................................................................................................................14

2.3 Hulpverlening gericht op lvb-problematiek............................................................................14

2.3.1 Hervorming AWBZ..................................................................................................................................15

2.3.2 Huidige wetgeving (Wmo, Jeugdwet, Wlz).............................................................................................15

2.3.3 Hulpverleningsvormen...........................................................................................................................16

• Theoretisch kader...........................................................................................................18

3.1 Problematiek en kenmerken van een lvb................................................................................18

3.1.1 Kenmerken en signalen van een lvb.......................................................................................................18

3.1.2 Oorzaak van een lvb...............................................................................................................................20

3.1.3 Cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling.....................................................................................20

3.1.4 Gedragsproblemen.................................................................................................................................22

3.1.5 Comorbide stoornissen..........................................................................................................................22

3.2 Overlastproblemen.................................................................................................................23

3.2.1 Wat is overlast precies?..........................................................................................................................23

3.2.2 Voorbeelden van overlast......................................................................................................................23

3.2.3 Overlast door verward gedrag................................................................................................................23

3.2.4 Overlastbeleving.....................................................................................................................................24

3.3 Rollen en verantwoordelijkheden bij de aanpak van overlast................................................26

3.1.1 Rol van de hulpverlening........................................................................................................................27

3.4 Interventies en methoden......................................................................................................27 1

• / 4

3.4.1 Motiverende gespreksvoering................................................................................................................27

3.4.2 Triple-C....................................................................................................................................................27

3.4.3 Op Eigen Benen......................................................................................................................................27

3.4.4 INVRA-Wonen.........................................................................................................................................28

• Methode van onderzoek.................................................................................................29

4.1 Aard van het onderzoek..........................................................................................................29 4.1.1. Onderzoeksvorm...................................................................................................................................29

4.1.2 Dataverzamelingsmethode....................................................................................................................29

4.2 Onderbouwing literatuuronderzoek.......................................................................................29

4.2.1 Zoekstrategie tekstbronnen...................................................................................................................30

4.2.2 Gebruikte tekstbronnen en kwaliteit.....................................................................................................30

4.3 Onderbouwing praktijkonderzoek..........................................................................................30

4.3.1 Samenstelling dataverzamelingsinstrument..........................................................................................31

4.3.2 Onderzoekspopulatie.............................................................................................................................31

4.3.3 Analysemethode.....................................................................................................................................32

4.4 Validiteit & betrouwbaarheid.................................................................................................33

• Resultaten praktijkonderzoek.........................................................................................34

5.1 Onderzoekspopulatie.............................................................................................................34 5.2 Kenmerken van overlast die veroorzaakt wordt door cliënten...............................................34 5.3 Kenmerken van cliënten met een lvb en overlastgevend gedrag............................................35 5.4 Overlastbeleving.....................................................................................................................36 5.5 Rol van de hulpverlening bij overlast......................................................................................36 5.6 Maatregelen, interventies en methodieken............................................................................36 5.6 Samenwerking met ketenpartners.........................................................................................37 5.7 Knelpunten en mogelijke verbeteringen.................................................................................38

• Conclusie en aanbevelingen...........................................................................................39

6.1 Conclusie................................................................................................................................39 6.2 Discussie.................................................................................................................................40 6.3 Aanbevelingen voor de praktijk..............................................................................................41 Bijlage 1: Literatuurlijst......................................................................................................42 Bijlage 2: Vragenlijst internetenquête................................................................................50 2

• / 4

Samenvatting Als gevolg van verschillende ontwikkelingen komt overlastproblematiek in de Nederlandse samenleving steeds vaker voor. Mensen met een licht verstandelijke beperking (lvb) worden vaak in verband gebracht met het veroorzaken van overlast. Organisaties die hulpverlening bieden aan mensen met lvb-problematiek worden als gevolg hiervan geconfronteerd met overlastproblemen die veroorzaakt worden door cliënten. Dit onderzoeksproject is uitgevoerd met als doel te inventariseren hoe deze hulpverleningsorganisaties omgaan met overlastsituaties die worden veroorzaakt door cliënten met een lvb. Dit is gedaan om te komen tot aanbevelingen voor de beroepspraktijk die bijdragen aan het overkoepelende doel: Het beperken van overlast die veroorzaakt wordt door cliënten met een lvb in de Nederlandse samenleving. De hoofdvraag van het onderzoek luidt als volgt: Hoe kan de hulpverlening gericht op lvb-problematiek omgaan met overlast die veroorzaakt wordt door cliënten met een licht verstandelijke beperking?Om het vraagstuk te kunnen beantwoorden is gebruik gemaakt van literatuuronderzoek en praktijkonderzoek. Middels het literatuuronderzoek is inzichtelijk gemaakt welke theoretische kennis er m.b.t. het vraagstuk beschikbaar is. Vervolgens is het praktijkonderzoek op basis van deze kennis geoperationaliseerd. De enquête is online afgenomen onder twee groepen respondenten: ▪54 Professionals die werkzaam zijn binnen de hulpverlening gericht op lvb-problematiek en die in de praktijk ervaring hebben met overlastsituaties ▪21 Burgers die overlast (hebben) ervaren van iemand die begeleiding/hulpverlening ontvangt (mogelijk) vanwege een lvb.Middels de enquête zijn de ervaringen met betrekking tot overlastsituaties -knelpunten en succesfactoren- in kaart gebracht.Volgens de respondenten bestaat de overlast van cliënten het vaakst uit geluidsoverlast en wordt de overlast het meest veroorzaakt in de avonduren en in het weekend. Er wordt opvallend vaak aangegeven dat er bij cliënten met een lvb en overlast gevend gedrag veelal sprake is van bijkomende stoornissen. Bij het oplossen van overlastsituaties blijkt de rol van de hulpverlening daarom erg belangrijk. De hulpverlening heeft expertise op het gebied van complexe achterliggende problematiek en vanuit een opgebouwde hulpverleningsrelatie kan het gemakkelijkst ingang verkregen worden bij de overlastveroorzaker. Samenwerking met ketenpartners blijkt een succesfactor bij het oplossen van overlast. Betrokken partijen zoals de gemeente, politie, woningcorporatie hebben allen verantwoordelijkheden en mogelijkheden om in te zetten bij het oplossen van overlastsituaties. Door gebruik te maken van elkaars expertise en gezamenlijk te werken aan het oplossen van overlastsituaties worden positieve resultaten geboekt. Een opvallend punt uit het onderzoek is dat burgers het optreden van hulpverleningsorganisaties en andere instanties gemiddeld met een onvoldoende beoordelen. De burgers waren gemiddeld ontevreden over de acties die hulpverlenende organisaties en andere instanties hebben uitgevoerd nadat er een overlastmelding door hen gedaan was. Zij meldden verbeterpunten op het gebied van communicatie en actiesnelheid. Professionals geven daarentegen aan het lastig te vinden om te gaan met burgers in de buurt. Zij meldden dat er vaak sprake is van onbegrip.Naar aanleiding van de uitkomsten van het onderzoek zijn aanbevelingen geformuleerd op de

volgende punten:

•Contact leggen met de buurt •Organiseren van samenwerking •Opstellen van overlastbeleid.

3

• / 4