Tijd van jagers en boeren tijdvak 1

Tijd van jagers en boeren – tijdvak 1

Prehistorie: 3000 v. Chr.

De mens heeft de langste tijd van zijn bestaan geleefd als jager-verzamelaar. De eerste mensensoorten zijn ontstaan in Afrika. Ongeveer 4,4 miljoen jaar geleden kwamen daar de eerste soorten voor. De eerste mensen leefden allemaal als jager-verzamelaar. Door de regelmatige veranderingen aan het klimaat moesten ze zich vaak aanpassen. Ruim 1,7 miljoen jaar geleden trok een van deze mensensoorten , de homo habilis (de handige mens), vanuit Afrika naar Azië en Europa.Hieruit ontwikkelden zich nieuwe mensensoorten. In Europa waren dat de neanderthalers. Tussen de 50 000 en 100 000 jaar geleden, verliet opnieuw een mensensoort Afrika. De homo sapiens (de verstandige mens) verspreidde zich uiteindelijk over alle werelddelen, behalve Antarctica. Die kon zich een stuk sneller aanpassen aan het klimaat dan de andere mensensoorten. Uiteindelijk bleef de homo sapiens als enige over.

https://schooltv.nl/video/het-klokhuis-ontstaan-van-

de-mens-homo-sapiens/#q=mensensoorten De jager- verzamelaars leefden in een klimaat met sterk wisselende seizoenen, ze moesten daarom ook rekening houden met het

trekgedrag van de dieren. https://schooltv.nl/video/jagers-en-

verzamelaars-mensen-in-de-steentijd/#q=jagers%20en%20boeren Er zijn regelmatig perioden geweest met extreme kou op grote delen van de planeet. Deze perioden worden IJstijden genoemd. Ongeveer 13.000 jaar geleden verdween de extreme kou en begon het in West-Europa iets warmer te worden. Er heerste toen een toendraklimaat. Op een toendra leefden de rendierjagers. Zij hadden een nomadische leefwijze, waarbij ze van plek naar plek trokken om te jagen en voedsel te verzamelen. Het vlees, de huid en de botten van de gedode dieren werden gebruikt als voedsel, kleding en gereedschap. De rendierjagers maakten gebruik van vuur om slecht verteerbaar voedsel eetbaar te maken en grote roofdieren op afstand te houden. Er zijn geen sporen van woningen gevonden, archeologen nemen aan dat de rendierjagers in tenten woonden die gemaakt waren van rendierhuiden. Door de temperatuur stijging veranderede de toendra in een bosrijk gebied. De rendieren trokken naar het hoge noorden. Andere diersoorten vonden het warme weer fijn en konden volop voedsel vinden. Er ontstonden als gevolg van de hoge temperaturen ook visrijke meren, rivieren en beekjes. De jagers-verzamelaars hoefden daardoor niet meer zulke grote afstanden af te leggen. De eerste boeren leefden ca. 10.000 jaar v. Chr. In het Midden-Oosten, in een gebied dat de ‘’Vruchtbare Halvemaan’’ wordt genoemd. In de Vruchtbare Halvemaan, een heuvelachtig gebied, daar kwamen natuurlijk graanvelden voor. In dit gebied ontstonden rond 9.000 v. Chr. de eerste agrarische samenlevingen. De overgang van jagen-verzamelen naar de landbouw had zoveel

gevolgen, dat men ook wel spreekt over de Agrarische Revolutie. De gevolgen:

Boeren gingen akkers met graan inzaaien. De volwassen dieren werden gedood, maar de jonge dieren werden in gevangenschap gefokt.. De boeren bleven in nederzettingen bij hun akkers wonen.Ze konden meer voedsel produceren, waardoor de bevolking in landbouwgebieden verder groeide.De boeren ontwikkelden nieuwe technieken zoals het spinnen en weven van wol. Later werd ook het gebruik van metalen als koper, brons en ijzer ontdekt. Het ploegen en bemesten van het land was een belangrijke vinding om de grond vruchtbaar te houden. De ontwikkeling van landbouw had niet 1 / 3

alleen positieve gevolgen. De boeren moesten namelijk meer tijd besteden aan het verkrijgen van voedsel, dan de jager-verzamelaars. Ook leidden de vroege vormen van landbouw vaak tot erosie van de bodem en de afvalhopen bij de nederzettingen werden een bron van ziekten. Ziekten die normaal alleen bij dieren voorkwamen, werden nu ook overgedragen op de mens.Rond 5.300 v. Chr. was het landbouwgebied zover uitgebreid, dat de eerste boeren West-Europa bereikten. Deze boeren van de zogeheten ‘’bandkeramiekcultuur’’ vestigden zich graag op de makkelijk te bewerken lössgrond. Archeologen gaven aan deze cultuur de naam te geven vanwege de opvallende versiering in de vorm van een band op het aardewerk. De potten werden samen met andere stenen voorwerpen teruggevonden in de grafkuilen. Een andere groep landbouwers vormde de trechterbekercultuur. Deze boeren leefden tussen 3.500 en 2.700 v. Chr. Zij kregen hun naam door de trechtervormige potten, bekers en schalen die samen met sieraden en wapens in een hunebed werden meegegeven aan de overledenen. De hunebedden zijn de meest opvallende prehistorische monumenten in Nederland. Ze werden gebruikt als grafkelders.De eerste boeren maakten net als de jager-verzamelaars veel gebruik van stenen wapens en gereedschappen. Daarom wordt ook wel over de steentijd

gesproken. https://schooltv.nl/video/het-klokhuis-steentijd-jagers-

verzamelaars/ Kunstuitingen worden gezien als een belangrijk kenmerk van de homo sapiens. In verschillende grotten zijn er grottekeningen gevonden van 40.000 jaar geleden. Deze tekeningen zijn meestal afbeeldingen van dieren. Soms staan er ook handafdrukken op de wanden. Dit soort tekeningen wordt vaak gezien als religieuze uitingen. Prehistorie is de tijd waarover geen geschreven bronnen bekend zijn. Om iets te weten te willen komen over deze tijd zijn wij als mensen vooral afhankelijk van de archeologische vondsten. De prehistorie van een samenleving eindigt als er schriftelijke bronnen over die samenleving zijn. 2 / 3

Tijd van Grieken en Romeinen – tijdvak 2

Oudheid: 3.000 v. Chr. – 500 na Chr.

In gebieden waar meer dan voldoende voedsel door boeren werd geproduceerd, hoefde niet iedereen op het land te werken. Daardoor ontstonden er allerlei nieuwe specialismen en beroepen.De beoefenaars hiervan leefden samen in een stadstaat. De stadstaten van het Midden-Oosten ontstonden in Mesopotamië en langs de Nijl. De landbouw was hier afhankelijk van irrigatie, waarbij men rivierwater over het land liet lopen via kanaaltjes. Dit maakte samenwerking tussen de boeren noodzakelijk. Een goede oogst was belangrijk voor het voortbestaan van de nederzetting. In de gedachten van de landbouwers moesten de goden hiervoor gunstig gestemd worden. Daarom werden er tempels gebouwd, waarin priesters zich bezighielden met de zorg voor de goden. Het was belangrijk om de vruchtbare grond tegen anderen te verdedigen of juist vruchtbare grond te veroveren. Hiervoor waren soldaten nodig. Een geslaagde verovering had als voordeel dat niet alleen vruchtbare grond werd veroverd, maar ook slaven. Dit alles moest goed georganiseerd en geleid worden door ambtenaren en bestuurders. Deze werden op hun beurt weer gekeud door een koning.om al deze mensen te kunnen voeden, werden belastingen geheven op de bebouwde producten en het vee. Belastingambtenaren gingen hiervoor een administratie bijhouden. Dit leidde tot het ontstaan van het eerste schrift.Dat bestond uit kleitabletten met een tekening van een geit, schaap of graan. Later ontwikkelde zich hieruit het spijkerschrift. Koningen die duidelijke regels binnen het staat wilden vastleggen, stelden de eerste geschreven wetten op. Het schrift stelden mensen in staat hun kennis en gedachten vast te leggen. In Griekenland ontstonden vanaf 800 v.Chr. ook stadstaten. Oorspronkelijk waren deze stadsstaten vooral gericht op landbouw, maar door hun koloniën werd handel en scheepvaart ook zeer belangrijk. Er ontstond een democratische bestuursvorm, waarbij alle ‘’vrije’’ mannelijke burgers invloed hadden op het bestuur.De stadstaat Rome groeide uit door veroveringen uit tot een groot Romeins rijk (ca. 270 v Chr. – 476 na

Chr.). https://schooltv.nl/video/het-romeinse-rijk-

groot-machtig-en-rijk/playlist/158/ In dit rijk werden veel zaken overgenomen uit de Griekse cultuur, zoals religie, wetenschap en bouwstijlen. Hierdoor kunnen we spreken van een Grieks-Romeinse cultuur. Het centrum van het Romeinse rijk was de stad Rome. Deze stad was rond 750 v Chr. uit enkele nederzettingen ontstaan. Rond 270 v Chr. was geheel Italië veroverd. Vervolgens werd het hele Middellandse Zeegebied tot één rijk samengevoegd. In deze tijd werden de Romeinse legers geleid door de legeraanvoerder en proconsul Julius

Caesar. Zijn opvolger werd de eerste keizer van het Romeinse Rijk:

Caesar Augustus ( 27 v. Chr. – 14 na Chr.).https://schooltv.nl/video/welkom-bij-de-romeinen-augustus/

• / 3