Tijdvak 5: tijd van ontdekkers en hervormers 1500-1600 renaissancetijd

Tijdvak 5: tijd van ontdekkers en hervormers (1500-1600) / renaissancetijd

De periode tussen 1500 en 1600 wordt de renaissance genoemd. Dit betekend ‘wedergeboorte’. De Griekse en Romeinse oudheid werd opnieuw gewaardeerd. Ook ontstond er een hernieuwde belangstelling voor wetenschap, politiek, kunst en bouwkunst. Ook wordt deze periode gekenmerkt door het veranderende beeld dat mensen van henzelf en de wereld hadden. Dit kwam door onder andere de ontdekkingsreizen.

KA: Het begin van de Europese overzeese expansie.

Er waren verschillende redenen voor de ontdekkingsreizen:

-Handel en rijkdom ; de vraag naar goud en andere waardevolle middelen groeide. Door conflicten, en om sneller en goedkoper te kunnen inkopen, ging men op zoek naar alternatieve handelsroutes.-Religie en beschaving ; dit was een kans om het geloof over te brengen, en anderen te bekeren tot het christendom.-Wetenschap en nieuwsgierigheid ; wetenschappers wilden hun kennis vergroten en nieuwe gebieden ontdekken.-Macht en aanzien ; door het groter worden van het gezag door de vorst kreeg deze meer greep op zijn rijk.De bekendste ontdekkingsreizigers van deze periode zijn Christoffel Columbus, een Italiaan die voor Spanje reisde en Amerika ontdekte, en Bartolomeu Dias, een Portugees die Kaap de Goede Hoop ontdekte.KA: Het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling.Tijdens de renaissance veranderde het mensbeeld. De mens kwam meer centraal te staan en werd meer individualistisch. Er ontstond een stroming die de nadruk legde op het individu, het humanisme. Tegelijk werd er belang gehecht aan het aardse bestaan, en kwam er minder focus te liggen op het hiernamaals. Dit was in contrast met de kerk van Rome, die geloofde dat het leven op aarde slechts een voorbereiding is op het leven in het hiernamaals: ‘momento mori’ (gedenk te sterven). Door het centraal stellen van de mens veranderde de manier van denken in ‘Carpe Diem’ (pluk de dag).Ook veranderde het wetenschappelijk denken. Waar de wetenschap eerst was gebaseerd op oude boeken en de visie van de rooms-katholieke kerk ging men tijdens de renaissance zelf onderzoek doen om de kennis te verkrijgen, en keken ze kritisch naar de kennis van oude schrijvers. Waar het wereldbeeld eerst geocentrisch was (uitgegaan van de aarde als centrum) veranderde dit tijdens de renaissance naar heliocentrisch (uitgegaan van de zon als centrum). Deze theorie werd bewezen door middel van de telescoop.

KA: De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid.

Tijdens de renaissance begonnen Europese kunstenaars in een nieuwe stijl te werken. Ze bestudeerden oude Griekse en Romeinse schilderijen, beeldhouwwerken en gebouwen, om deze zo goed mogelijk na te maken. Ze probeerden mensen, planten en dieren levensecht te schilderen. Dit deden zo door een nieuwe techniek, schilderen in perspectief. De bekendste kunstenaar uit deze tijd was Leonardo da Vinci, die niet alleen kunstenaar, maar ook een wetenschapper was. 1 / 2

KA: De protestantse reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had.Tijdens de renaissance vond er een splitsing van de rooms-katholieke kerk en de protestantse kerk plaats, ook wel de Reformatie of Hervorming. De godsdienstoorlogen die deze splitsing tot gevolg had werden opgelost in 1555, in de Vrede van Ausburg. Hierin werd bepaald dat de vorst het geloof van zijn onderdanen mocht bepalen. Tijdens de Reformatie stonden drie personen centraal: -Desiderius Erasmus; humanist en theoloog. Hij schreef kritisch over de kerk, over onder andere corruptie en afwijkingen van het echte geloof, welke volgens hem te vinden was door Bijbelstudie. Hij was echter tegen de Reformatie, hij wilde de kerk van binnenuit veranderen.-Maarten Luther; monnik en theoloog. Hij vond dat de Bijbel in de volkstaal moest worden verspreid, en dat er veel misverstanden waren binnen de rooms-katholieke kerk. Hij wilde de kerk reformeren (veranderen), maar had nooit een nieuwe kerk willen stichten. De aanhangers van Luther werden lutheranen genoemd.-Johannes Calvijn; theoloog. Hij vond de Bijbel belangrijk, en vond dat vorsten niks te zeggen hadden over de kerk. Hij was dus voor een duidelijke scheiding van staat en kerk. De aanhangers van Calvijn werden calvinisten genoemd.KA: Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat.In het jaar 1515 werd Karel V koning van de Nederlanden, terwijl hij tevens landsheer was van Frankrijk, Spanje en delen van Duitsland. Hij voerde een centralisatiepolitiek en wilde zo het centrale bestuur versterken. Door een strenge godsdienstpolitiek wilde hij het protestantisme bestrijden.In 1555 werd Filips II, zoon van Karel V, koning van de Nederlanden. Door de centralisatiepolitiek die hij net als zijn vader voerde kreeg heel veel protest van de bevolking. Filips II verliet de Nederlanden, en zo werd de Spaanse Margaretha van Parma, de halfzus van Filips II, de landvoogdes.Willem van Oranje, stadhouder, werd de leider van het adellijk verzet. Hij wilde godsdienstvrijheid in de Nederlandse gewesten. De edelen overhandigden in het jaar 1566 een smeekschrift aan Margaretha van Parma, waren ze vroegen de kettervervolgingen te stoppen en oude privileges te respecteren. Doordat Margaretha hiermee instemde durfden de calvinisten hagenpreken te houden.Vanuit deze hagenpreken ontstond in 1566 de Beeldenstorm: kloosters en kerken werden geplunderd en heiligenbeelden vernield. Als reactie op de Beeldenstorm stuurde Filips II de Spaanse hertog van Alva om de orde te herstellen.Willem van Oranje, die was gevlucht naar Duitsland, vormde een leger om tegen Alva en de Spanjaarden te vechten. De Spaanse soldaten begonnen in 1576 te muiten omdat zij geen soldij kregen. Toen sloten ook de overige gewesten zich aan bij de opstandige gewesten. Zo kwam in 1581 het Plakkaat van Verlatinghe, waarin ze Filips II afwezen als landsheer. In 1584 werd Willem van Oranje vermoord, zijn zoon Maurits werd de nieuwe stadhouder. In 1588 werden de gewesten een republiek: de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Spanje legde zich hier in 1648 met de Vrede van Münster bij neer.

• / 2