Titel: Een kwalitatief onderzoek naar hoe

Adviesverslag

Titel: Een kwalitatief onderzoek naar hoe

wijkverpleegkundigen leefstijlproblematiek begeleiden bij cliënten in de wijkzorg in Utrecht 1 / 4

Samenvatting Inleiding Dit onderzoek richt zich op de cruciale rol van wijkverpleegkundigen in het begeleiden van leefstijlproblematiek bij cliënten in de regio Utrecht, waar de vraag naar zorg groeit. Het doel is inzicht te verkrijgen in hoe wijkverpleegkundigen leefstijlproblemen signaleren en aanpakken. De deelvragen gaan over het signaleren, veel voorkomende leefstijlproblemen en de handelwijze van wijkverpleegkundigen na signalering. Dit onderzoek draagt bij aan het versterken van de rol van wijkverpleegkundigen in preventieve zorg.Methode Dit kwalitatieve onderzoek bestaat uit individuele interviews met ervaren wijkverpleegkundigen. De interviews zijn opgenomen op locatie en bieden diepgaand inzicht in hun ervaringen. De data-analyse werd doormiddel van thematische codering met Atlas.ti gedaan. Er werd rekening gehouden met ethische aspecten doormiddel van het informed consent formulier, privacybescherming en documentatie volgens AVG-regels.Resultaten zijn besproken met respondenten voor validiteit en generaliseerbaarheid.Resultaten De respondenten bestonden uit acht vrouwen, werkzaam in (de regio) Utrecht. Belangrijke bevindingen zijn het gebrek aan gebruik van screeningsinstrumenten, signalering voornamelijk via intakegesprekken en observatie. Veel voorkomende leefstijlproblemen zijn overgewicht, eenzaamheid, ongezond voedingspatroon en weinig bewegen.Bevorderende factoren zijn flexibele werktijden en onderlinge ondersteuning, terwijl belemmeringen zich uiten in behoud van overzicht en communicatie tussen disciplines.Verbeterpunten richten zich op multidisciplinaire interventies, meer aandacht voor leefstijlproblematiek en verbetering van motiverende gespreksvoering. Veel samenwerking met andere zorgprofessionals en leren van collega's zijn opmerkelijke aspecten.Discussie en conclusie Dit onderzoek onthult dat wijkverpleegkundigen vooral leefstijlproblemen signaleren tijdens intakegesprekken en door observatie. Veel voorkomende leefstijlproblemen zijn ongezond voedingspatroon en weinig bewegen. Verbeterpunten omvatten eerder ingrijpen, uniform advies geven, meer aandacht voor leefstijl, betere samenwerking met andere disciplines en meer kennis over motivatie.Advies Op microniveau wordt geadviseerd trainingen voor motiverende gespreksvoering te implementeren, feedbacksessies te introduceren en overlegmomenten tussen disciplines te organiseren. Op mesoniveau is het advies om educatieve programma’s te implementeren en een gedeelde interventiedatabase te ontwikkelen.Inhoud

1 2 / 4

• Inleiding..............................................................................................................................................3

Aanleiding en relevantie.....................................................................................................................3 Doel- en vraagstelling.........................................................................................................................4

• Methode.............................................................................................................................................4

Het onderzoekdesign..........................................................................................................................4 De setting en doelgroep......................................................................................................................5 Wijze van dataverzameling.................................................................................................................5 Wijze van data-analyse.......................................................................................................................6 Ethische overwegingen.......................................................................................................................6

• Resultaten...........................................................................................................................................7

Demografische gegevens....................................................................................................................7 Signaleren van leefstijlproblemen...................................................................................................8 Veel voorkomende leefstijlproblemen............................................................................................9 Verpleegkundig handelen bij leefstijlproblematiek.........................................................................9 Bevorderende factoren...................................................................................................................9 Belemerende factoren..................................................................................................................10 Verbeterpunten............................................................................................................................10 Samenwerking met andere professionals.....................................................................................11 Kennis...........................................................................................................................................11

• Discussie en conclusie.......................................................................................................................11

Discussie...........................................................................................................................................11 Voornaamste bevindingen............................................................................................................11 Betekenis van de resultaten..........................................................................................................12 Sterkte punten en zwakke punten................................................................................................12 Conclusie..........................................................................................................................................13

• Het advies.........................................................................................................................................13

Referenties............................................................................................................................................14 Bijlage 1 Zoekplan en beoordeling kwaliteit van artikelen....................................................................17 Bijlage 2 Checklist zorgvuldigheid persoonsgebonden data.................................................................26 Bijlage 3 Topiclijst.................................................................................................................................27 Bijlage 4 Informatiebrief voor proefpersonen......................................................................................29 Bijlage 5 Informed Consent...................................................................................................................32 Bijlage 6 codeboom..............................................................................................................................33 Bijlage 7 Reflectieverslag......................................................................................................................39

2 3 / 4

1.Inleiding Aanleiding en relevantie De vraag naar zorg neemt sneller toe dan het aanbod. Mensen leven langer en daardoor zijn er meer ouderen in vergelijking met werkenden. Het aantal chronische zieke mensen neemt daardoor ook toe (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 2022).In Nederland waren er in 2021 10,3 miljoen mensen met een chronische aandoening. Dit is een aandoening waarbij er over het algemeen geen uitzicht is op volledig herstel (Volksgezondheid en Zorg, 2022). Een chronische aandoening heeft een relatief lange ziekteduur en kan op alle leeftijden voorkomen (Volksgezondheid en Zorg, 2022). Door de stijging van het aantal chronisch zieke mensen, is er steeds meer vraag naar zorg, daardoor is er meer zorgpersoneel nodig. Er is echter niet genoeg aanbod en zo ontstaat er een zorg tekort. De zorg focust zich hierom op preventie. Preventie houdt in dat de focus gelegd moet worden op het voorkomen van ziekten en het vroegtijdig opsporen van mogelijke complicaties (Loketgezondleven, z.d.). In het kader passende zorg van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2023b) staat dat de overheid zich inzet voor passende zorg om de gezondheidszorg toekomstbestendig te maken. De focus ligt op mensgerichtheid, houdbaarheid en duurzaamheid. Hierin wordt gezondheid centraal gezet in plaats van ziekte.Een gezonde leefstijl is belangrijk, omdat het chronische ziekte kan voorkomen en ziektelast kan verminderen (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 2022).Leefstijl is het gedrag van iemand dat invloed heeft op zijn of haar gezondheid. De belangrijkste leefstijlfactoren zijn bewegen, roken, voeding en alcohol (Admin, 2022).Uit recent onderzoek is gebleken dat mensen met een gezonde leefstijl een langere levensverwachting hebben (Rahman et al, 2022). Het onderzoek analyseerde de relatie tussen levensstijlfactoren en levensverwachting. Uit het onderzoek blijkt dat gunstige levensstijlfactoren werden geassocieerd met een langere levensverwachting zonder kanker, hart- en vaatziekten, of diabetes. Het onderzoek van Rahman et al. (2022) toont aan dat respondenten met ongezonde leefstijl gewoontes ook minder gezonde levensjaren ervaren.Het risico op leefstijlproblemen was hoger bij de respondenten met een lage opleiding. Het onderzoek benadrukt de noodzaak van gerichte gezondheidsbevorderende interventies om een gezonde leefstijl te stimuleren. Ook het onderzoek van Wang et al. (2020) toont aan dat een gezonde leefstijl samengaat met een langere levensverwachting. Het onderzoek van Chi et al. (2021) beschrijft een multidisciplinair interventieprogramma gericht op actief ouder worden bij thuiswonende ouderen. De resultaten van de interventie toonden significante verbeteringen in vergelijking met de controlegroep. Het onderzoek benadrukt het belang van gemeenschapsgerichte programma's voor ouderen om hun welzijn te bevorderen.Wijkverpleegkundigen spelen een belangrijke rol in preventie van chronische ziekten.Volgens de beroepscode van de verpleegkundigen en verzorgenden V&VN (2015) draag je als verpleegkundige bij aan de bevordering van de volksgezondheid en van de individuele zorg. De verpleegkundige oefent haar beroep uit met het oog op welzijn en de gezondheid van de zorgvrager. De wijkverpleging wordt omgeschreven als een team dat samenwerkt met buurpartners om gezondheid en autonomie te bevorderen. De wijkverpleegkundige is een cruciale speler in de eerstelijns gezondheidszorg. Zij richt zich op het bevorderen van de gezondheid en eigen regie van mensen (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 2023a). In het expertisegebied wijkverpleegkundige (2019) wordt er benadrukt dat er belang is naar focus op preventie in de wijkverpleging.Uit een onderzoek van Van Der Veen et al. (2020) dat zich focust op voedingsproblemen bij cliënten in de wijkzorg is gebleken dat wijkverpleegkundigen niet vaak

• / 4