Toegepaste Organisatiekunde, Peter Thuis

Toegepaste Organisatiekunde, Peter Thuis Hoofdstuk 1 Een begrippenkader voor de organisatiekunde 1.1 Wat is een organisatie

1.1.1 Kenmerken van een organisatie

Onder een organisatie wordt verstaan: een menselijke samenwerking die doelgericht en

blijvend is. Deze omschrijving omvat vier belangrijke kenmerken:

1.De menselijke factor Zonder mens bestaat een organisatie niet. De mens heeft de samenwerking tot stand gebracht.

2.Een samenwerkingsvorm Het resultaat van mensen in een samenwerkingsverband is groter dan een optelling van de resultaten van de individuele prestaties. Dit wordt het synergie-effect genoemd.

3.Doelgerichtheid Een organisatie is altijd gericht op een bepaald doel. Doelen kunnen veranderen, maar om eenheid binnen de organisatie te bewaren, zullen er altijd een of meer gezamenlijke doelen aanwezig moeten zijn.

4.Continuïteit Leden van een organisatie streven ernaar de organisatie te continueren. In sommige situaties kan een organisatie worden opgeheven als het doel dat een onderneming nastreeft, definitief is bereikt. De organisatiekunde gaat echter meestal uit van de going- concern gedachte: men gaat bij het nemen van beslissingen uit van de continuïteit van de organisatie. Het grote deel van organisatiekunde gaat dus over het organiseren van organisaties die blijven bestaan. Daarom geld als interne hoofddoelstelling van organisaties: het voortbestaan van de organisatie. De externe hoofddoelstelling is het voorzien in een maatschappelijke behoefte.Uit onderzoek blijkt dat welvaartsverhogende ondernemingen een aantal

gemeenschappelijke kenmerken hebben:

●Machtsverdeling in lagen ●Geschoold personeel ●Formele communicatie, regelgeving en methoden ●Werkverdeling naar functie ●Omschreven doelstellingen

1.1.2 Verschillende betekenissen van het begrip organisatie

Het woord organisatie is een homoniem. We kunnen de volgende drie betekenissen aan het

woord toekennen:

1.Het functionele organisatiebegrip Hierbij zien we het woord organisatie in de betekenis van het werkwoord organiseren, dat gelijkstaat met het effectief op elkaar afstemmen van activiteiten.

2.Het institutionele organisatiebegrip 1 / 4

Hiervan is sprake als men duidt op een organisatie als object, met een naam en vestiging.

3.Het instrumentele organisatiebegrip Het woord organisatie wordt gebruikt in de instrumentele betekenis als we aan een organisatie refereren als middel waarmee we bepaalde doelstellingen van de organisatie kunnen verwezenlijken. Bijv. de wijze waarop een organisatie is onderverdeeld.

1.2 Organisatie, bedrijf en onderneming De begrippen organisatie, bedrijf en onderneming zijn verwant, maar hebben een onderling afwijkende betekenis.Organisatie: Zoals eerder aangegeven is een organisatie een menselijke samenwerking die doelgericht en blijvend is.Bedrijf: Een organisatie die goederen en/of diensten voortbrengt met het doel deze op een afzetmarkt te verkopen. Er zijn bedrijven met en bedrijven zonder winstoogmerk.Onderneming: Een bedrijf dat altijd gericht is op het maken van winst. Een onderneming is dus hetzelfde als een bedrijf met winstoogmerk.Een organisatie is alleen een bedrijf als zij goederen of diensten produceert. Niet elk bedrijf is een onderneming. Elke onderneming is wel een bedrijf en elk bedrijf is wel een organisatie.

1.3 Rechtsvormen Er zijn verschillende ondernemingsvormen. Hiermee wordt bedoeld dat men een onderneming op verschillende manieren een juridische structuur kan geven. De ondernemingsvorm die men kiest, noemt men in juridische termen ook wel de rechtsvorm.Wanneer een onderneming toebehoort aan een natuurlijk persoon is de eigenaar aansprakelijk. De wet kent ook de aanwijzing van groepen of organisatie als rechtssubject.De groep of organisatie heet dan de rechtspersoon.

1.3.1 Rechtsvormen behorende bij natuurlijke personen.

Het Nederlands recht kent de volgende rechtsvormen voor een onderneming van natuurlijke

personen:

1.De eenmanszaak De eigenaar van de eenmanszaak is met zijn gehele private vermogen aansprakelijk voor de schulden van de eenmanszaak. Het inkomen van de eigenaar wordt gevormd door de winst.De eenmanszaak hoeft geen jaarstukken openbaar te maken. Wel heeft de eenmanszaak een administratieplicht voor de inspecteur van belastingen. Voordelen zijn de zelfstandigheid, de invloed van de eigenaar en de flexibiliteit. Nadeel is het volledig eigen risico voor eventuele schulden. 2 / 4

2.Maatschap De maatschap is een samenwerkingsovereenkomst tussen zelfstandige, natuurlijke personen of rechtspersonen die zich verbinden om iets in een gemeenschap te brengen met het doel het daaruit ontstane voordeel te verdelen. De inbreng van de deelnemers kan uit geld of arbeid bestaan. De maten zijn ieder voor een gelijk deel aansprakelijk voor de schulden van de maatschap.

3.Vennootschap onder firma De VOF is een samenwerkingsverband tussen twee of meer personen onder één gemeenschappelijke naam. De inbreng van de vennoten kan uit geld bestaan, maar ook uit arbeid, goederen of vergunningen. De vennoten zijn ieder met het privé vermogen aansprakelijk voor de schulden van de onderneming. In de firma-akte worden de rechten en plichten van de firmanten vastgelegd. De firma heeft geen publicatieplicht voor de jaarstukken. Voordelen zijn de spreiding van het risico, voortbestaan minder kwetsbaar.Nadelen zijn de kans op onenigheid, de mogelijkheid van onduidelijkheid en de aansprakelijkheid voor de daden van de medefirmanten. Simpel gezegd is een maatschap een firma voor de uitoefening van een vrij beroep, terwijl bij de firma een bedrijf wordt uitgeoefend.

4.Commanditaire vennootschap De cv is vergelijkbaar met de firma, met het verschil dat er binnen de cv onderscheid wordt gemaakt tussen beherende vennoten en commanditaire vennoten. De beherende vennoot is de ondernemende, werkende firmant, terwijl de stille firmant uitsluitend als geldschieter en deler in de winst optreedt. De stille firmant kan alleen aansprakelijk worden gesteld voor zijn geïnvesteerde gedeelte. Als het misgaat, kan er geen inbraak worden gedaan op zijn privévermogen. De stille vennoot heeft geen invloed op het bedrijfsbeleid.

1.3.2 Rechtsvormen behorende bij rechtspersonen

Er zijn verschillende rechtsvormen mogelijk bij ondernemingen met rechtspersoonlijkheid: 1.Naamloze vennootschap De nv is een onderneming met rechtspersoonlijkheid; dit betekent dat juridisch gezien haar bezittingen en schulden geheel onafhankelijk zijn van de bezittingen en schulden van de vermogensverschaffers. Het kapitaal van een nv is verdeeld in aandelen. De aandelen zijn “aan toonder”, wat wil zeggen dat ze niet op naam staan en daardoor vrij verhandelbaar. De

zeggenschap over de nv is meestal verdeeld over 3 organen:

-De algemene vergadering van aandeelhouders (ava) is het hoogste gezagsorgaan in de nv. Bij een vergadering heeft een aandeelhouder controle over een aantal stemmen gelijk aan het aantal aandelen dat hij bezit. Bij een nv is altijd overname gevaar. Dit is mogelijk wanneer iemand meer dan 50 % van de aandelen koopt.Wanneer dit gebeurd maar niet gewenst is door de nv-leiding, spreken we van een vijandelijke overname.-Het tweede orgaan is de Raad van bestuur (RvB). De ava benoemt de RvB. De RvB is vervolgens verantwoordelijk voor de dagelijkse gang van zaken binnen de nv. De leden van de raad van bestuur zijn in loondienst van de nv. 3 / 4

-Een derde orgaan is de Raad van commissarissen (RvC), die namens de ava toezicht uitoefent op de RvB.De nv is verplicht tot het publiceren van jaarstukken. Een voordeel van de nv is de geschiktheid om een groot vreemd vermogen aan te trekken. Dit komt mede omdat de aandelen makkelijk verhandelbaar zijn en de aandeelhouders beperkt aansprakelijk.Nadelen zijn de publicatieplicht en de kans op vijandelijke overnames.

2.Besloten vennootschap De bv is vergelijkbaar met de nv, met als grootste verschil dat de aandelen niet “aan toonder” zijn, maar op naam staan en dus niet vrij verhandelbaar zijn. Het gevaar van vijandelijke overnames is daardoor niet aanwezig. Een bv is aantrekkelijk voor ondernemers die niet persoonlijk aansprakelijk willen zijn voor de bedrijfsrisico’s.

3.Coöperatieve vereniging De coöperatieve vereniging is een vereniging van personen die het behartigen van de belangen van de leden als doel heeft.Andere rechtspersonen zijn: de vereniging, de onderlinge waarborgmaatschappij en de stichting.

1.4 Productiviteit, effectiviteit en efficiëntie

Productiviteit:

Met productiviteit van een organisatie duiden we op de verhouding tussen het bereikte resultaat en de daarvoor gebrachte offers. Bij het beoogde resultaat gaat het om de opbrengst. Bij offers gaat het om de kosten of arbeid die gemaakt moest worden. De maximaal haalbare productiviteit is de productiviteit waarbij met de laagste offers het maximale resultaat wordt gerealiseerd.De oorzaken van een productiviteit die lager is dan de maximaal haalbare, kan men

uitdrukken in verhoudingsgetallen:

• Effectiviteit

De verhouding tussen het werkelijk bereikte resultaat en het norm resultaat dat men eigenlijk had moeten halen.

2.Efficiëntie De verhouding tussen de norm offers die men eigenlijk had mogen brengen en de werkelijk gebrachte offers.Het productiviteitscijfer geeft dus aan wat een organisatie moet kunnen presteren. De effectiviteit geeft aan in welke mate een organisatie erin slaagt de gestelde doelen te bereiken. Bij efficiëntie kijkt men naar de verhouding tussen de norm offers en de werkelijke offers die men heeft moeten brengen in een poging de gestelde doelen te bereiken.

1.5 Waarom organisatietheorieën bestuderen?

1.Theorieën zijn een leidraad bij beslissingen in de managementpraktijk 2.Theorieën vormen onze visies op organisaties 3.Theorieën maken ons bewust van de omgeving van het bedrijf

• / 4